Czym jest wskaźnik TOTOX i o czym świadczy wynik? Magister farmacji wyjaśnia

TOTOX – co to jest?

TOTOX (ang. Total Oxidation Value) to wskaźnik całkowitego utlenienia tłuszczu, określający świeżość i jakość olejów, zwłaszcza suplementów z kwasami omega-3. Mierzy on stopień zjełczenia (degradacji) oleju rybiego, pokazując, czy produkt jest bezpieczny i wysokiej jakości. Im niższy TOTOX, tym lepsza jakość oleju rybiego.

W świecie nauki i bezpieczeństwa żywności TOTOX jest uznawany za najbardziej kompleksowy miernik. W przeciwieństwie do pojedynczych testów, ten parametr daje pełny obraz stabilności chemicznej produktu. Niski wskaźnik TOTOX to swoisty certyfikat jakości, który gwarantuje, że kwasy tłuszczowe omega nie uległy degradacji pod wpływem czynników zewnętrznych.

Jak oblicza się TOTOX?

TOTOX uwzględnia zarówno wczesne, jak i późniejsze etapy utleniania tłuszczu. Składa się z dwóch wartości:

1. PV (Peroxide Value) – liczba nadtlenkowa, wskazuje na liczbę pierwotnych produktów utleniania tłuszczów takich jak nadtlenki.
2. AV (Anisidine Value) – liczba anizydynowa, pokazuje obecność wtórnych produktów utlenienia, takich jak np. aldehydy czy ketony.

Im niższy wskaźnik TOTOX, tym tłuszcz jest bardziej stabilny, świeży i bezpieczny do spożycia. Niższa wartość PV i AV przekłada się na wyższą stabilność całego preparatu. Według międzynarodowej organizacji GOED (ang. Global Organization for EPA and DHA Omega-3s) za bezpieczny uznaje się TOTOX poniżej 26. Kwasy omega-3 najwyższej jakości osiągają jednak wartości poniżej 10, co świadczy o bardzo niskim stopniu utlenienia i wysokiej świeżości oleju.

TOTOX – co wpływa na jego wartość?

Na końcowy poziom wskaźnika TOTOX składa się szereg czynników występujących na każdym etapie – od pozyskania surowca po przechowywanie gotowego suplementu diety. Kluczowym elementem jest technologia produkcji. Im krótszy czas upłynie od połowu ryb do momentu wytworzenia oleju rybiego, tym mniejsze ryzyko, że zajdą w nim procesy degradacyjne.

Niezwykle ważna jest również obecność przeciwutleniaczy. Naturalne substancje, takie jak witamina E (tokoferole) czy astaksantyna, pełnią funkcję ochronną, neutralizując wolne rodniki. Dzięki nim kwasy tłuszczowe omega są mniej narażone na jełczenie. Warto też zwrócić uwagę na formę podania – kapsułki zazwyczaj lepiej izolują cenną zawartość przed dostępem powietrza niż olej w płynie. Co ciekawe, badania sugerują, że dodatki smakowe i aromaty mogą paradoksalnie podnosić wartość wskaźnika TOTOX, dlatego czystość składu idzie w parze ze świeżością.

Monitorowanie wartości TOTOX ma istotny wpływ na procesy technologiczne. Dzięki temu producenci mogą optymalizować proces produkcji olejów, w tym olejów rybnych, poprzez odpowiedni dobór antyoksydantów (np. witamina E) i warunków przechowywania.

Skala TOTOX

W branży suplementacyjnej i spożywczej przyjęto konkretne ramy, które pozwalają konsumentom ocenić jakość suplementu:

• TOTOX 0–5 (doskonały) – To poziom rzadko spotykany, charakterystyczny dla świeżych ryb morskich tuż po wyłowieniu.
• TOTOX 5–10 (bardzo dobry) – Standard dla produktów wysokiej jakości. Taka wartość gwarantuje pełne bezpieczeństwo i brak przykrego zapachu.
• TOTOX 10–26 (dobry/akceptowalny) – Według norm GOED wartość 26 to górna granica. Produkty w tym przedziale są zdatne do spożycia.
• TOTOX powyżej 26 (niedopuszczalny) – Oznacza, że olej utlenił się w znacznym stopniu. Taki produkt traci swoją wartość odżywczą i może być szkodliwy.

Na czym polega utlenianie tłuszczów i jak wpływa na jakość oleju?

Utlenianie, czyli oksydacja, to proces chemiczny, który atakuje wiązania podwójne w cząsteczkach tłuszczu. Wielonienasycone tłuszcze, do których należą kwasy tłuszczowe omega 3, są na to wyjątkowo podatne. Gdy tlen reaguje z kwasami tłuszczowymi, powstają nadtlenki, a w dalszej kolejności produkty wtórne, takie jak aldehydy. Zjawisko to ma negatywny wpływ na jakość surowca.

Utleniony olej nie tylko śmierdzi i smakuje gorzko, ale przede wszystkim może generować stres oksydacyjny w organizmie, co m.in. sprzyja powstawaniu stanom zapalnym. Jest to tzw. paradoks kwasów omega-3. Choć EPA i DHA wykazują działanie przeciwzapalne i wspierają równowagę oksydacyjną to w formie utlenionej tracą te właściwości. Co więcej, mogą nawet nasilać stres oksydacyjny, dlatego kluczowa jest jakość i świeżość suplementu.

TOTOX omega-3 – im niższy, tym lepszy

W przypadku suplementacji kwasami EPA i DHA zasada jest prosta: niski wskaźnik to gwarancja wysokiej jakości i bezpieczeństwa stosowania. Kwas eikozapentaenowy i kwas dokozaheksaenowy są fundamentem zdrowia serca i mózgu, ale tylko wtedy, gdy ich struktura chemiczna pozostaje nienaruszona. Niski poziom utlenienia oznacza, że organizm może w pełni wykorzystać te niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe. Wysoki TOTOX to sygnał, że dobroczynne właściwości zostały „zużyte” na walkę z tlenem jeszcze w butelce.

Jak przedłużyć świeżość oleju i jego jakość? Wskazówki

Nawet najlepszej jakości suplement może stracić swoje walory, jeśli nie zadbamy o niego po zakupie. Aby utrzymać niski wskaźnik TOTOX i zachować właściwości zdrowotne oleju, kieruj się poniższymi wskazówkami.

1. Chłodne miejsce: Przechowuj oleje w lodówce lub szafce z dala od źródeł ciepła (np. nie trzymaj w szafce przy piekarniku, nad kuchenką).
2. Ciemne opakowanie: Chroni przed działaniem promieni słonecznych i pomaga zachować świeżość oleju.
3. Brak światła: Promienie UV mogą przyspieszać rozpad kwasów tłuszczowych, dlatego przechowuj produkt z ciemnym miejscu.
4. Szczelność: Zawsze dokładnie zakręcaj nakrętkę, by ograniczyć kontakt z tlenem.
5. Czas: Po otwarciu staraj się zużyć olej w terminie sugerowanym przez producenta (zazwyczaj 1-3 miesiące).