Czy kolagen pomaga na osteoporozę?

Jak kolagen wspiera układ kostny?

Kolagen jest kluczowym składnikiem strukturalnym kości, tworzącym gęstą, elastyczną siatkę, na której osadzają się minerały (wapń, fosfor), co zapewnia kościom wytrzymałość i odporność na złamania. Zwiększa elastyczność kości, zapobiega ich łamliwości, wspomaga regenerację po złamaniach i zwiększa gęstość mineralną, co jest szczególnie ważne w profilaktyce osteoporozy.

W Polsce nawet 10 milionów osób zmaga się z różnymi chorobami reumatycznymi oraz schorzeniami mięśniowo-stawowymi. Wśród nich około 2 milionów cierpi na osteoporozę – chorobę powodującą osłabienie struktury kości i zwiększającą ryzyko złamań, która niestety bardzo często rozwija się bez wyraźnych objawów.

Jako prewencję osteoporozy najczęściej poleca się spożywanie większych ilości wapnia. Pierwiastek ten bowiem jest jednym z podstawowych składników mineralnych tkanki kostnej. Kość to jednak nie sam wapń, a ich równie ważnym elementem jest właśnie kolagen, dlatego osoby w grupie ryzyka wystąpienia chorób kości powinny stale uwzględniać go w swojej diecie lub planie suplementacyjnym.

Kość to żywa tkanka, w której nieustannie zachodzą procesy przebudowy – osteoklasty usuwają starą lub uszkodzoną tkankę kostną, a osteoblasty tworzą nową. Kolagen pełni w tym procesie ważną funkcję: buduje rusztowanie macierzy kostnej, na której osteoblasty odkładają minerały, przede wszystkim wapń i fosfor. Dzięki tej strukturze o charakterze włóknistej sieci kolagenowej kości zyskują elastyczność potrzebną do amortyzowania wstrząsów oraz większą odporność na działanie sił zewnętrznych.

Dla przykładu w badaniu z 2018 roku (König i in.) wykazano, że u kobiet po menopauzie z pierwotnym, związanym z wiekiem obniżeniem gęstości mineralnej kości stosowanie bioaktywnych peptydów kolagenowych przyniosło wyraźne efekty. Grubość kości kręgosłupa zwiększyła się o około 3,0%, a szyjki kości udowej o 6,7%. Oprócz tego zaobserwowano u nich wzrost markerów pobudzających proces tworzenia kości. W grupie placebo, która nie przyjmowała peptydów, zaobserwowano natomiast wzrost markera degradacji kości i spadek gęstości kości.

Jak stosować kolagen dla wsparcia układu kostnego?

W celu wsparci układu kostnego należy stosować hydrolizowany kolagen rybi lub wołowy w porcji dziennej 5-10 g. Stosowanie kolagenu wymaga systematyczności, gdyż efekty pojawiają się zazwyczaj po kilkunastu tygodniach.

Najwięcej badań nad wpływem kolagenu na stan kości opiera się obecnie na peptydach kolagenowych pochodzenia wołowego, dlatego to właśnie ten rodzaj kolagenu najczęściej zalecają specjaliści jako suplement diety wspierający układ ruchu. Coraz więcej doniesień wskazuje jednak również na korzystny wpływ kolagenu rybiego. Zarówno kolagen wołowy, jak i rybi dostarczają głównie kolagenu typu I, czyli najobficiej występującej frakcji w ludzkim organizmie. Najważniejsze znaczenie ma tu jednak forma suplementu – najlepiej, aby kolagen występował jako hydrolizowane, standaryzowane peptydy, ponieważ taka postać jest najlepiej przyswajalna przez organizm.

Pozytywne efekty suplementacji kolagenu można zauważyć po około 3–6 miesiącach regularnego stosowania. Zalecana dawka wynosi 5-1-0 g kolagenu dziennie. Suplementację w celu profilaktyki osteoporozy i innych chorób układu kostno‑mięśniowego warto rozważyć już około 50. roku życia, kiedy organizm wchodzi w okres przekwitania (menopauza u kobiet i andropauza u mężczyzn). W tym czasie kości zaczynają tracić gęstość i elastyczność, co zwiększa ryzyko mikropęknięć i złamań.

Pacjenci z rozpoznaną osteoporozą lub osteopenią również mogą stosować kolagen jako wsparcie terapii, jednak jego przyjmowanie najlepiej skonsultować z lekarzem prowadzącym.

Czym jest osteoporoza i osteopenia?

Osteoporoza to przewlekła choroba kości charakteryzująca się zmniejszeniem gęstości mineralnej i pogorszeniem ich mikroarchitektury, co zwiększa ryzyko złamań nawet przy niewielkich urazach. Najczęściej diagnozuje się ją u kobiet po menopauzie i osób starszych, ale może występować również wtórnie, np. w przebiegu chorób endokrynologicznych, niedoborów żywieniowych lub długotrwałej terapii glikokortykosteroidami.

Początkowo przebiega bezobjawowo, a pierwszym sygnałem choroby może być złamanie kości. Leczenie obejmuje przede wszystkim zmianę stylu życia (dieta bogata w wapń, kolagen i białko, aktywność fizyczna, suplementacja witaminy D, profilaktyka upadków) oraz w razie potrzeby farmakoterapię dostosowaną indywidualnie do pacjenta.

Osteopenia natomiast to stan pośredni między prawidłową gęstością kości a osteoporozą, w którym gęstość mineralna kości jest obniżona, ale nie spełnia kryteriów osteoporozy. Zwykle przebiega bezobjawowo i często wykrywa się ją przypadkowo w badaniu densytometrycznym (DXA). Przyczyny są podobne jak w osteoporozie – niedobory żywieniowe, mała aktywność fizyczna, zaburzenia hormonalne, palenie czy alkohol. Leczenie koncentruje się na prewencji, czyli modyfikacji stylu życia, uzupełnieniu wapnia i witaminy D oraz wzmacnianiu masy mięśniowej. Farmakoterapia stosowana jest rzadko i tylko w przypadku, jeśli u pacjenta występuje wysokie ryzyko złamań.