Jakie suplementy przy niedoczynności tarczycy? Rekomendacje dietetyka

Jakie składniki warto suplementować przy niedoczynności tarczycy?

Pomimo braku oficjalnych wytycznych dotyczących suplementacji w leczeniu niedoczynności tarczycy, istnieją dowody naukowe, które potwierdzają korzyści wynikające z ich suplementacji. Poniżej opisuję składniki aktywne, które warto wziąć pod uwagę.

Witamina D

Witamina D jest nazywana związkiem hormonopodobnym o szerokim działaniu immunomodulującym i endokrynnym. Receptory dla witaminy D są obecne w tkance tarczycy, co sugeruje jej potencjalny wpływ na pracę tego gruczołu i produkcję hormonów, w tym T3 i T4. Niedobór witaminy D jest powszechny w Polsce w całej populacji, ale warto zaznaczyć, że u osób z autoimmunologicznymi chorobami tarczycy w tym Hashimoto obserwuje się jej istotnie niższy poziom.

Niedobór witaminy D może niekorzystnie wpływać na funkcjonowanie tarczycy poprzez modulowanie odpowiedzi immunologicznej, a tym samym mieć wpływ na pracę całego organizmu. Niedobór witaminy D może objawiać się dość niespecyficznie i częściowo nakładać na objawy nieleczonej niedoczynności tarczycy czy innych niedoborów jak żelazo, czy anemia. Wymienić można przewlekłe zmęczenie, osłabienie mięśni, obniżony nastrój, bóle kostno-stawowe czy większą podatność na infekcje.

W niektórych badaniach widziano również zależność pomiędzy niedoborem witaminy D a nasileniem procesów autoimmunologicznych i wyższy poziomem przeciwciał przeciwtarczycowych np. w przebiegu choroby Hashimoto.

Suplementacja jest jednym z podstawowych elementów wsparcia metabolicznego u pacjentów z niedoczynnością tarczycy i współwystępowaniem choroby Hashimoto.

Źródła witaminy D w diecie:

• tłuste ryby (łosoś, sardynki, makrela, węgorz),
• żółtko jaja,
• tran,
• grzyby (pieczarki, kurki, shiitake).

Należy pamiętać, że pozyskanie odpowiedniej ilości witaminy D3 z pożywienia jest trudne. Dodatkową rolę odgrywa bezpieczna ekspozycja na słońce. Zgodnie z rekomendacjami dla populacji Polski suplementowanie witaminy D3 jest bezpieczne cały rok.

Żelazo

Żelazo jest mikroelementem odgrywającym kluczową rolę dla prawidłowego funkcjonowania tarczycy, ponieważ stanowi kofaktor TPO (peroksydazy tarczycowej), enzymu niezbędnego do produkcji hormonów tarczycy. Niedobór żelaza może prowadzić do obniżonej produkcji T3 i T4 oraz zaburzeń konwersji (przemian) hormonów tarczycy. Badania kliniczne wskazują, że niedobór żelaza jest częsty u osób z niedoczynnością tarczycy, szczególnie u kobiet w wieku rozrodczym.

Objawy niedoboru żelaza to często przewlekłe zmęczenie, uczucie zimna, bladość skóry, wypadanie włosów, łamliwe paznokcie, trudności z koncentracją, obniżone zdolności do wysiłku czy zwiększone ryzyko depresji. U pacjentów z niedoborami, anemią czy niską ferrytyną suplementy diety z żelazem mogą poprawić odpowiedź na leczenie i wpływać na lepsze samopoczucie pacjenta. W praktyce suplementację żelaza prowadzi się zależnie od stopnia niedoboru, jednak należy zaznaczyć, że najczęstszą przyczyną niedoboru żelaza jest jego niedobór w diecie.

Źródła w diecie – najlepiej przyswajalna forma żelaza to ta pochodząca ze źródeł zwierzęcych:

• podroby,
• wątróbka,
• chude czerwone mięso,
• niektóre ryby.

Do tego mamy szereg źródeł roślinnych: strączki, tofu, pestki, kasze, niektóre warzywa czy owoce. Łączenie tych produktów z witaminą C znacząco zwiększa wchłanianie żelaza niehemowego.

Selen

Selen jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania tarczycy. Wchodzi w skład dejodynaz, czyli enzymów odpowiedzialnych za konwersję tyroksyny T4 do aktywnych form T3 oraz selenoprotein o działaniu antyoksydacyjnym, chroniącym przed stresem oksydacyjnym. Warto zaznaczyć, że tarczyca zawiera jedno z najwyższych stężeń selenu, co podkreśla jego istotną rolę w organizmie człowieka. W chorobie Hashimoto selen był wielokrotnie badany pod kątem korzystnego wpływu na obniżenie przeciwciał przeciwtarczycowych.

Deficyt selenu może objawiać się poprzez zmęczenie, osłabienie, pogorszenie odporności, zaburzenia pracy tarczycy, nasilenie stanu zapalnego czy osłabienie włosów. W badaniach klinicznych przyjmowanie selenu najczęściej dotyczy okresu 3-6 miesięcy, a dawki podawane w formie selenometioniny mieszczą się w granicach 100-200 mcg. Należy pamiętać, że nadmiar selenu jest niekorzystny dla zdrowia i może prowadzić do zatrucia. Suplementacja powinna być przemyślana pod kątem czasu, dawki i pod kontrolą lekarza lub specjalisty. Istotną rolę odgrywa tutaj postępowanie dietetyczne i dobór odpowiednich składników pokarmowych.

Źródła selenu w diecie:

• ryby morskie i owoce morza,
• orzechy brazylijskie,
• jaja,
• mięso,
• produkty pełnoziarniste.

Zawartość selenu w tych produktach jest ściśle uzależnione od gleb i ich żyzności jednak bardzo często jest wystarczająca, by pokryć zapotrzebowania organizmu.

Cynk

Cynk jest potrzebny do prawidłowego funkcjonowania osi HPT (podwzgórze-przysadka tarczyca) oraz metabolizmu hormonów tarczycy. Bierze udział w syntezie TRH i TSH, konwersji T4 w T3 oraz wspieraniu receptorów hormonów tarczycy. Cynk również wspiera układ odpornościowy. Niedobór cynku może zaburzać te procesy i nasilać objawy niedoczynności tarczycy.

Deficyt cynku może objawiać się poprzez pogorszenie odporności, wypadanie włosów, zaburzenia smaku i węchu, spowolnione gojenie ran, zmęczenie i obniżony nastrój czy słabe paznokcie z charakterystycznymi białymi plamkami. Objawy te pokrywają się z innymi niedoborami, co utrudnia czasem diagnostykę, stąd pomocne są badania krwi i przemyślana suplementacja, ponieważ długotrwale podawane wysokie dawki mogą obniżać poziom miedzi, która z kolei jest niezbędna w procesach metabolicznych związanymi z żelazem.

W suplementacji najczęściej stosuje się dawki 15-30 mg na dobę np. formie pikolinianu, cytrynianu czy glukonianu cynku. Warto przyjmować cynk w odstępie od preparatów z żelazem czy wapniem z zachowaniem przerwy od lewotyroksyny. Najlepiej przyjąć cynk po posiłku, aby zmniejszyć ryzyko mdłości (zgłaszane przy wyższych dawkach na czczo).

Źródła cynku w diecie:

• ostrygi,
• czerwone mięso,
• pestki dyni,
• orzechy nerkowca,
• strączki,
• produkty pełnoziarniste.

Jod

Jod jest kluczowym pierwiastkiem dla syntezy hormonów tarczycy. W sytuacji niedoboru jodu tarczyca nie może produkować hormonów w wystarczającej ilości, co może prowadzić do niedoczynności tarczycy czy powiększenia gruczołu (wole). Jednocześnie należy podkreślić, że nadmiar jodu może niekorzystnie wpływać na zdrowie tarczycy i zaburzać jej funkcjonowanie szczególnie u osób z chorobą Hashimoto.

Najczęstszymi objawami jawnego niedoboru jodu mogą być: powiększenie tarczycy, zmęczenie, senność, pogorszenie koncentracji, suchość skóry, uczucie zimna czy przyrost masy ciała bez zmiany żywienia. Zalecane dzienne spożycie dla dorosłej osoby wynosi 150 mcg na dobę i zwiększa się podczas ciąży oraz laktacji. Profilaktyka skupia się przede wszystkim na odpowiedniej podaży z diety, a przyjmowanie preparatów z jodem powinno być stosowane ostrożnie szczególnie u osób w niedoczynności połączonej z Hashimoto.

Źródła jodu w diecie:

• sól jodowana,
• ryby morskie,
• owoce morza,
• algi,
• jaja,
• mleko i przetwory mleczne.

Bogatym źródłem jodu, ale też innych niezbędnych składników pokarmowych dla tarczycy jest sushi. Dobra wiadomość dla fanów azjatyckich rolek!

Badania obserwacyjne wykazały, że zwiększenie podaży jodu poprzez programy jodowania soli doprowadziły do zmniejszenia częstotliwości wola i niedoczynności tarczycy związanej z brakiem dostępności jodu.

Kwasy omega-3

Kwasy tłuszczowe omega-3 (EPA i DHA) nie uczestniczą bezpośrednio w produkcji hormonów tarczycy, ale odgrywają istotną rolę w regulacji odpowiedzi zapalnej i pracy układu odpornościowego. Ma to szczególne zastosowanie w autoimmunologicznych chorobach tarczycy jak Hashimoto, które są najczęstszą przyczyną niedoczynności tarczycy. Kwasy omega-3 mogą zmniejszać produkcję cytokin zapalnych, wpływać na funkcje limfocytów T, wspierać metabolizm lipidów czy wrażliwość na insulinę, które są bardzo często zaburzone u osób z chorobami tarczycy.

Niedostateczna podaż kwasów omega-3 może manifestować się poprzez pogorszenie nastroju, zmęczenie, suchość i słabą jakość skóry, pogorszenie stanu włosów czy negatywny wpływ na układ hormonalny i koncentrację. Najczęściej stosowane dawki EPA i DHA w badaniach klinicznych mieszczą się w zakresie 1000-2000 mg. Dobrze przyjmować preparat po posiłku zawierającym tłuszcz, co zwiększa wchłanianie i tolerancję.

Rekomendowane dzienne spożycie dla (zdrowej) populacji Polski ustalono na poziomie 250 mg EPA i DHA, co jest równoważne z 2 porcjami ryb tygodniowo (w tym jednej tłustej). Jest to poziom, który można uznać za profilaktyczny, a nie wystarczający już w przebiegu choroby zapalnej czy metabolicznej.

Źródła kwasów omega-3 w diecie:

• łosoś,
• sardynki,
• sardele,
• makrela,
• śledź,
• siemię lniane,
• nasiona chia.

Witaminy z grupy B

Witaminy z grupy B odgrywają rolę w metabolizmie energetycznym, funkcjonowaniu układu nerwowego czy procesach krwiotwórstwa. W kontekście niedoczynności tarczycy szczególne znaczenie mają witamina B6, witamina B12 i kwas foliowy. Badania kliniczne pokazują, że zbyt niskie poziomy B12 są dość częste u pacjentów z niedoczynnością tarczycy i mogą przyczyniać się do nasilenia objawów jak zmęczenie, zaburzenia koncentracji, niedokrwistości megaloblastycznej, obniżenia nastroju czy zaburzeń neurologicznych. Objawy te mogą nakładać się z innymi niedoborami, stąd pomocna może być diagnostyka i badanie krwi u pacjentów, u których objawy się utrzymują pomimo leczenia farmakologicznego.

Zalecane dzienne spożycie dla witaminy B12 wynosi 2,4 µg, ale warto uwzględnić, że dawki w preparatach są zawsze dużo wyższe rzędu 1000 µg, ze względu na bardzo ograniczone wchłanianie B12 z układu pokarmowego. Zgodnie z rekomendacjami PTGiP w okresie okołokoncepcyjnym zaleca się dla kobiet suplementację 400 µg folianów (5-MTHF) oraz 400 µg kwasu foliowego na dzień.

Źródła witaminy B12 w diecie:

• mięso,
• ryby,
• jaja,
• produkty mleczne.

Pozostałe witaminy w tym kwas foliowy można pozyskać z zielonych warzyw liściastych czy produktów zbożowych.

Białko (aminokwasy)

Białko jest niezbędnym składnikiem wspierającym regenerację, metabolizm, układ odpornościowy oraz produkcję hormonów tarczycy. W kontekście tarczycy szczególne znaczenie ma aminokwas tyrozyna, który stanowi bezpośredni element do produkcji tyroksyny.

Zbyt niska podaż białka w diecie może prowadzić do osłabienia siły mięśniowej, zaburzonej odporności, słabych włosów, paznokci, przewlekłego zmęczenia czy wolnego gojenia ran.

Źródła białka w diecie:

• mięso,
• ryby,
• nabiał i przetwory mleczne,
• soja,
• strączki,
• komosa ryżowa.

Suplementy diety przy niedoczynności tarczycy – podsumowanie [Tabela]

Poniżej znajduje się podsumowanie składników, które wspierają tarczycę w niedoczynności tarczycy.

Czym jest niedoczynność tarczycy?

Niedoczynności tarczycy, to zaburzenie, w którym tarczyca produkuje zbyt mało hormonów (tyroksyny i trójjodotyroniny), co spowalnia metabolizm organizmu. Jej objawy to przewlekłe zmęczenie, często przyrost masy ciała, uciążliwe uczucie zimna, obniżona zdolność do wysiłku i spowolnienie całego organizmu.

Rozpoznanie stawia się na podstawie badania krwi, przede wszystkim poziomu TSH (zazwyczaj podwyższone), a także (obniżone) oraz przeciwciał (np. anty-TPO w Hashimoto). Tarczyca produkuje hormony, które są niezbędne do wielu procesów zachodzących w naszym organizmie. Gdy nie pracuje ona prawidłowo, pacjenci muszą przeważnie stosować zapisane przez lekarza leki na tarczycę. Ich przyjmowanie wyrównuje poziomy hormonów i umożliwia normalne funkcjonowanie na co dzień. Leki bierze się do końca życia.