Opuncja figowa – właściwości i zastosowanie

Opuncja figowa – najważniejsze informacje

Opuncja figowa (z łac. Opuntia ficus-indica) to gatunek opuncji (rośliny z rodziny kaktusowatych), której pierwotnym miejscem występowania jest Meksyk. Spotykana też pod nazwą opuncja bulwiasta, figa indyjska, opuncja misyjna, figa kaktusowa lub nopal. Ta ostatnia nazwa zwykle jest używana w kontekście łodyg (liści) opuncji.

Roślina ta najlepiej czuje się w dobrze nasłonecznionym i ciepłym klimacie. Świetnie radzi sobie w suchych oraz półpustynnych warunkach. Co więcej, potrafi szybko przystosować się do różnych typów gleb, co ułatwiło jej rozprzestrzenienie poza region pochodzenia.

Z Meksyku opuncja trafiła do wielu zakątków świata. Dziś można ją spotkać w Ameryce Południowej i Północnej oraz w Australii. Porasta także niektóre tereny Europy, zwłaszcza we Włoszech, Hiszpanii i Portugalii. Na nasz kontynent przywędrowała dzięki wyprawom Krzysztofa Kolumba.

Opuncja jako roślina zaliczana do sukulentów jest dość okazała – może osiągać wysokość do nawet 5 metrów. To, co ją wyróżnia to podłużne, mięsiste i grube łodygi, nazywane też kladodami. Pokrywa je woskowata skórka, która chroni roślinę przed działaniem promieni słonecznych i utratą wody. Zewnętrzna część opuncji figowej pokryta jest luźno rozstawionymi kolcami osiągającymi długość do 2 cm.

Opuncja zaczyna wypuszczać kwiaty na szczycie najbardziej wystawionych na słońce kladod po około roku od ukorzenienia się. Kwiaty opuncji figowej kwitną w okolicy maja i przybierają różne kolory od jasnozielonego po czerwony. Po kilku miesiącach zwykle między sierpniem a październikiem na miejscu kwiatów pojawiają się owoce opuncji.

Owoce te mają owalny kształt, a na ich powierzchni znajdują się drobne kolce. Osiągają wielkość od 5 do 10 cm. Są soczyste o słodkim smaku i przybierają kolor od zielonego, przez żółty i pomarańczowy, aż do czerwonego.

Wszystkie elementy opuncji są jadalne. Jednakże najbardziej rozpowszechniony jest jej owoc. Roślina ta słynie z bogactwa prozdrowotnych składników i właściwości, o których wiedzieli już Aztekowie. Ludność ta wykorzystywała m.in. jej miąższ i sok do leczenia ran oraz jako środek na dolegliwości żołądkowo-jelitowe. Opuncja była przez nich traktowana jako roślina święta, która jednocześnie stanowiła pożywienie i środek leczniczy.

Owoce opuncji figowej – wartości odżywcze

Owoce opuncji figowej wyróżniają się niską zawartością cukrów i tłuszczu, a jednocześnie są dobrym źródłem błonnika, związków o właściwościach antyoksydacyjnych, witamin rozpuszczalnych w wodzie i tłuszczach oraz składników mineralnych. Warto jednak pamiętać, że poziom poszczególnych elementów może się nieznacznie zmieniać w zależności od odmiany opuncji i regionu, z którego pochodzi.

Oprócz wspomnianych składników odżywczych opuncja figowa zawiera sporo substancji bioaktywnych, które pozytywnie wpływają na zdrowie organizmu. Są to:

• karotenoidy np. β-karoten, luteina, likopen,
• sterole np. β-sitosterol, stigmasterol i ergosterol,
• związki fenolowe np. α-hydroksykwasy, antocyjany, flawonoidy, kwasy fenolowe, taniny,
• i inne np. betalainy, tauryna, kwasy organiczne, naturalne barwniki, alkaloidy.

Opuncja figowa – właściwości zdrowotne

Opuncja figowa posiada wiele właściwości prozdrowotnych, ponieważ jest bogata w błonnik, witaminy i antyoksydanty, co wspomaga trawienie, metabolizm i może pomagać w regulacji masy ciała. Działa przeciwzapalnie, przeciwbólowo, a także może mieć właściwości przeciwcukrzycowe. Ponadto opuncja figowa może wspierać regenerację komórek skóry, działać ochronnie na układ nerwowy i wykazywać właściwości neuroprotekcyjne.

Wspomaga odchudzanie

Opuncja w pewnym, choć niewielkim stopniu wpływa na redukcje masy ciała. Badanie Onakpoya i in. wykazało, że suplementacja opuncją figową nie powoduje istotnej statystycznie redukcji wagi ani obwodu talii u ludzi. Zaobserwowano jednak niewielkie, choć istotne statystycznie zmniejszenia wskaźnika BMI i procentowej zawartości tkanki tłuszczowej.

Natomiast badanie Gómez-García i in. pokazało, że opuncja może wspomagać profilaktykę otyłości i zaburzeń metabolicznych poprzez łagodzenie stanów zapalnych, działanie antyoksydacyjne i zwiększanie uczucia sytości. Naukowcy podkreślają jednak, że potrzebne są dalsze badania, aby potwierdzić jej ostateczną skuteczność w obniżaniu masy ciała.

Pomaga kontrolować poziom glukozy

Wpływ na obniżenie poziomu cukru we krwi wykazują nopale, co omówiono w przeglądzie systematycznym z 2019 (Gouws C. A. i in.), który obejmował aż 20 badań. Spożywanie ich działa hipoglikemizująco więc warto je wykorzystywać jako element wspomagania leczenia cukrzycy typu 2. Dzieje się tak za sprawą wysokiej zawartości błonnika w nopalach, który wpływa na spowolnienie wchłaniania glukozy w przewodzie pokarmowym, co w efekcie reguluje poziom glukozy we krwi.

Pomaga obniżać poziom cholesterolu

Badanie (Milán-Noris i in.) na zwierzętach wykazało, że ekstrakt ze skórki opuncji figowej zwiększa wydalanie cholesterolu i obniża jego poziom w wątrobie u chomików karmionych dietą hiperlipidemiczną. Wyniki sugerują, że może on być skutecznym elementem wspierającym obniżanie cholesterolu i ochronę przed chorobami sercowo-naczyniowymi.

Chroni skórę przed skutkami promieniowania UV

Działanie ochronne i regeneracyjne na skórę wykazuje olejek z opuncji figowej. W przeglądzie systematycznym z 2021 (Al-Naqeb G. i in.) pokazano, że olejek ten chroni skórę przed promieniowaniem UV dzięki kompozycji kilku prozdrowotnych związków takich jak witamina E i C, wielonienasycone kwasy tłuszczowe i polifenole, które łagodzą podrażnienia skóry i wpływają pozytywnie na gojenie ran.

Warto jednak pamiętać, że olejek nie powinien zastępować stosowania filtrów UV, lecz raczej stanowić ich uzupełnienie w codziennej pielęgnacji i ochronie skóry.

Opuncja figowa w kosmetykach

Kosmetolog i linergistka Katarzyna Budzyńska:

Opuncja figowa jest bardzo bogatym i cennym składnikiem kosmetyków, co często dyktuje też ich cenę, zwłaszcza w kosmetykach profesjonalnych przeznaczonych do użytku w gabinetach i salonach. Jej ogólne działanie można sprowadzić do bardzo intensywnego nawilżenia i kondycjonowania skóry. Dzięki zawartości nienasyconych kwasów tłuszczowych i witaminy E opuncja doskonale sprawdzi się jako składnik uelastyczniający, wygładzający i poprawiający jakość bariery hydrolipidowej, której kondycja bez wątpienia rzutuje na poprawne funkcjonowanie wszystkich warstw skóry, a także jej wygląd.

W kontekście włosów opuncję stosuje się z uwagi na jej właściwości nawilżające, zarówno skórę głowy, jak i włosy. Szampony z opuncją wyróżniają się delikatnym działaniem myjącym bez naruszania bariery hydrolipidowej, pozostawiają uczucie ukojenia i redukują świąd.

Spotkamy ją także we wcierkach, maskach i odżywkach do – i bez spłukiwania, a także serach i olejkach zabezpieczających końcówki. Główną grupą odbiorczą są osoby o włosach suchych i łamliwych, matowych i puszących się, np. uszkodzonych zabiegami trwałej ondulacji lub koloryzacji, częstą stylizacją z użyciem wysokich temperatur lub narażonych na działanie promieni UV.

Opuncja figowa – jak ją stosować?

Opuncja figowa to roślina, którą można włączyć do diety na dwa sposoby:

• jako dodatek do posiłków np. w formie surowej lub przetworów na jej bazie,
• jako suplement diety.

Owoce opuncji nadają się do jedzenia na surowo jako samodzielne danie. W tej postaci można je też dodawać np. do koktajli, sałatek, czy smoothie. Oprócz tego owoce te są wykorzystywane w przemyśle spożywczym do produkcji galaretek, soków, nalewek czy dżemów.

Jeść można także kwiaty, które najczęściej są dostępne w formie suszu i nopal (susz i przetwory). Suszone elementy opuncji można np. zmielić i dodawać do jogurtu czy owsianki. W ten sposób możemy urozmaicić posiłek o spore ilości błonnika, witamin i składników mineralnych. Nopal w formie przetworów poleca się dodawać np. na kanapki czy do sałatek. Niestety przetwory z nopalu są obecnie trudno dostępne w Polsce.

Na rynku znajdziemy też suplementy z dodatkiem ekstraktów z opuncji pozyskiwanych zarówno z nopalu, jak i owoców. Najczęściej mają one postać kapsułek. To, w jakiej ilości należy je przyjmować, zależy od zaleceń producenta. Zwykle jest to od 1 do 6 kapsułek na dobę.

Jak wybrać dobry suplement diety z opuncją figową?

• Produkt nie powinien zawierać sztucznych dodatków, barwników czy wypełniaczy.
• Powinien mieć podany wskaźnik DER (ang. Drug Extract Ratio), czyli stosunek surowca roślinnego do uzyskanego ekstraktu.
• Warto sięgać po suplementy, które są certyfikowane i mają potwierdzone badaniami bezpieczeństwo oraz czystość surowców.
• Warto, aby suplement zawierał ekstrakt, a nie jedynie sproszkowany surowiec (ekstrakt jest bardziej skoncentrowany i ma więcej związków bioaktywnych).

Jedno opakowanie suplementu wystarcza na około 30 dni stosowania. Jednak to, jak długo należy kontynuować suplementację, warto omówić z lekarzem lub dietetykiem, którzy pomogą dostosować przyjmowanie preparatu do indywidualnych potrzeb.

Przeciwwskazania

Spożywanie opuncji figowej niesie za sobą wiele prozdrowotnych korzyści. Jednak zaleca się zrezygnować z niej w czasie ciąży i karmienia piersią. Wynika to z niewystarczającej ilości badań dotyczących bezpieczeństwa stosowania w tej grupie osób. To samo tyczy się suplementów diety z opuncją.

Opuncji powinny również unikać osoby z cukrzycą, zwłaszcza jeśli przyjmują leki obniżające poziom glukozy. Owoc ten pobudza wytwarzanie insuliny, a co za tym idzie, wpływa na spadek cukru krwi. W efekcie łączenie opuncji z lekami przeciwcukrzycowymi mogłoby spowodować groźną dla zdrowia hipoglikemię.

Skutki uboczne

W większości przypadków spożywanie opuncji figowej jest bezpieczne dla zdrowia. Jednakże w niektórych sytuacjach, np. przy spożyciu jej w zbyt dużych ilościach mogą pojawić się pewne efekty niepożądane takie jak np.:

• wzdęcia,
• nudności,
• biegunka,
• bóle głowy,
• bóle brzucha,
• nieżyt żołądka.