Likopen – jakie ma właściwości i zastosowanie?

Likopen – co to jest? Najważniejsze informacje

Likopen pochodzi z grupy barwników zwanych karotenoidami – należą one do naturalnych pigmentów występujących u roślin i zwierząt. Jego zadaniem jest nadawanie owocom (np. pomidor, arbuz, różowe grejpfruty) i warzywom (np. papryka, marchew) czerwonej barwy. Ponadto likopen bierze udział w procesie fotosyntezy oraz chroni komórki i tkanki roślin przed uszkodzeniami świetlnymi. W przeciwieństwie do innych karotenoidów (np. β-karoten) likopen nie ulega przekształceniu do retinolu, czyli związku pełniącego funkcję witaminy A.

Likopen posiada najsilniejsze właściwości antyoksydacyjne wśród karotenoidów, ma również zdolność regeneracji innych antyoksydantów, np. luteiny. Jego spożywanie neutralizuje nadmiar wolnych rodników, których zbyt duża ilość w organizmie doprowadza do stresu oksydacyjnego, a dalej do rozwoju wielu chorób, w tym nowotworowych.

Co jest głównym źródłem likopenu?

Likopen występuje naturalnie w niektórych produktach spożywczych. A w jakich produktach jest go najwięcej? Głównym źródłem tego związku są owoce i warzywa o zabarwieniu czerwono-pomarańczowym. W największych ilościach występuje w pomidorach oraz w przetworach pomidorowych.

Średnia zawartość likopenu w 100 g produktu:

• suszone w słońcu pomidory – 45,9 mg,
• purée z pomidorów – 21,8 mg,
• keczup – 11 mg,
• sok pomidorowy 7,5 mg,
• sos pomidorowy 5,2 mg,
• owoc guawy – 5,2 mg,
• arbuz – 4,5 mg,
• gotowane pomidory – 3,7 mg,
• świeże pomidory – 3 mg,
• pomidory w puszce – 2,7 mg,
• papaja – 1,8 mg,
• różowy grejpfrut – 1,1 mg.

Inne źródła likopenu to: gujawa, owoce dzikiej róży, morele i ich przetwory (soki, pasty i przeciery). Zawartość tego związku może się różnić w zależności np. od stopnia dojrzałości produktu. W skórce pomidora gromadzi się w niej nawet 5 razy więcej likopenu, niż w miąższu.

Chcesz zadbać o lepsze wchłanianie likopenu? W tym wypadku doskonale sprawdzi się dodanie kropli oliwy lub oleju do posiłku, gdyż związek ten jest lepiej rozpuszczalny w tłuszczach.

Właściwości prozdrowotne likopenu

Jakie właściwości zdrowotne wykazuje likopen? Z badań naukowych wiemy, że likopen potencjalnie:

Działa antyoksydacyjne

Zawarty w przetworach pomidorowych likopen to silny przeciwutleniacz o właściwościach antyoksydacyjnych. Neutralizuje działanie szkodliwych wolnych rodników w organizmie. Nadmiar wolnych rodników powoduje stres oksydacyjny, który może przyczyniać się do rozwoju wielu chorób takich jak nowotwory, choroby serca, choroby neurodegeneracyjne, zaburzenia metaboliczne, cukrzyca typu 2, czy choroby autoimmunologiczne.

Poprawia kondycję skóry

Likopen ma korzystny wpływ na stan skóry. Dzięki temu, że pochłania wolne rodniki, zapobiega przedwczesnym procesom starzenia. Chociaż nie można go porównać z filtrami przeciwsłonecznymi, istnieją przesłanki wskazujące, że likopen może chronić skórę przed oparzeniami słonecznymi (rumieniem słonecznym), ponieważ zwiększa jej odporność na działanie promieniowania UVA i UVB.

Zewnętrzna aplikacja likopenu to jeden ze sposobów na uzupełnienie poziomu antyoksydantów w skórze. Udowodniono, że miejscowe stosowane likopenu poprawia parametry biofizyczne skóry, czyniąc ją pozbawioną infekcji stanów zapalnych związanych ze stresem oksydacyjnym.

Wspiera funkcjonowanie układu sercowo naczyniowego

Suplementacja likopenem wykazała (Cheng et al., 2017), że obniża on poziom białka C-reaktywnego, interleukiny-6, tętno, ciśnienie krwi i ICAM-1 oraz powoduje rozszerzenie naczyń krwionośnych i poprawia funkcjonowanie śródbłonka. Spożycie likopenu może chronić lipidy przed uszkodzeniami oksydacyjnymi i mają wpływ na prawidłowe funkcjonowanie mitochondriów.

Ponadto likopen może obniżać czynniki ryzyka chorób serca, ponieważ zmniejsza uszkodzenia powodowane przez wolne rodniki, obniża poziom „złego” cholesterolu LDL i całkowitego cholesterolu oraz zwiększa poziom „dobrego” cholesterolu HDL.

Likopen a niepłodność

Nie wiemy, czy związek ten wpływa na aktywność plemników i ich jakość. Z dotychczasowych prac naukowych wiemy, że poziom likopenu, β -karotenu i witaminy A w surowicy niepłodnych mężczyzn jest znacznie niższy, niż u płodnych mężczyzn.

Dlatego dieta bogata w likopen wskazana jest w przypadku mężczyzn, u których zdiagnozowano problemy z płodnością lub występuje przerost gruczołu krokowego. Związek ten nie leczy problemów zdrowotnych, ale może stanowić wsparcie w leczeniu niepłodności.

Czy likopen zmniejsza ryzyko wystąpienia raka prostaty?

Do wszelkich newsów dotyczących chorób nowotworowych należy podchodzić z dużą ostrożnością. Metaanaliza 42 badań (Chen et al., 2015) obejmująca 43 851 przypadków raka prostaty zgłoszonych przez 692 012 uczestników wykazała, że każde dodatkowe 2 mg spożywanego likopenu obniża ryzyko rozwoju raka gruczołu krokowego o 1%. A profilaktyka nowotworów? Wyższe spożycie karotenoidów, w tym likopenu, są związane z niższym ryzykiem zachorowania na raka piersi w porównaniu z najniższymi poziomami (Dehnavi et al., 2024).

Z badań na zwierzętach (Ardawi, 2016) możemy wyczytać, że likopen może przyczyniać się do wzmocnienia kości. Działanie antyoksydacyjne tego związku może spowalniać śmierć komórek kostnych, wzmacniać architekturę kości i pomagać w utrzymaniu zdrowych i mocnych.

Suplementy diety z likopenem

Likopen, związek z grupy karotenoidów, można także suplementować – kupisz go w płynie, kapsułkach lub tabletkach. Nie ma zalecanego dziennego spożycia likopenu. Z dotychczasowych badań klinicznych wynika, że najkorzystniejsze wydaje się spożycie 8-21 mg likopenu dziennie.

Przeciwwskazania do stosowania

Likopenu w postaci suplementu diety nie należy stosować u osób stosujących leki na krzepliwość krwi lub ciśnienie krwi oraz u kobiet w ciąży i w trakcie karmienia piersią.