Morwa biała – właściwości i zastosowanie owoców i liści

Morwa biała – co to za roślina?

Morwa biała (Morus alba L.) to roślina liściasta zaliczana do rodziny morwowatych (Moraceae), która pochodzi z Azji Środkowej, choć obecnie jest uprawiana także w Europie, Afryce oraz Ameryce Północnej i Południowej. Liście morwy białej są wykorzystywane na całym świecie do karmienia jedwabników morwowych (gatunku motyla nocnego), choć już od czasów starożytnych stosowane są także jako cenny surowiec leczniczy. Pierwotnym krajem pochodzenia morwy białej są Chiny, w których jej działanie lecznicze jest znane i cenione już od ponad 5 tysięcy lat.

Według Farmakopei Chińskiej Republiki Ludowej, zarówno liście, owoce, nasiona, kora, jak i korzeń morwy białej stanowią cenne źródło substancji bioaktywnych o wielu dobroczynnych właściwościach dla zdrowia człowieka. Owoce morwy białej są powszechnie stosowane w tradycyjnej medycynie chińskiej (TCM) od tysięcy lat w celu poprawy funkcjonowania narządu wzroku, ochrony komórek wątrobowych przed uszkodzeniem, jak również w leczeniu cukrzycy.

Tradycyjna medycyna chińska zaleca suszone owoce morwy białej w leczeniu bezsenności, zawrotów głowy, szumu w uszach, przedwczesnego siwienia włosów oraz zaburzeń czynności wątroby i nerek.

Liście morwy białej – bomba cennych związków

Liście tej rośliny mają sercowaty lub jajowaty kształt, są ząbkowane na krawędzi i stanowią cenne źródło składników odżywczych oraz bioaktywnych. Sucha masa liści morwy białej składa się głównie z białka (15-31%) i błonnika pokarmowego (28-44%). Liście morwy białej zawierają:

• witaminę C,
• składniki mineralne (m.in.: żelazo, cynk, wapń, magnez, fosfor),
• beta-karoten,
• szczawiany,
• fityniany,
• kwas taninowy,
• flawonoidy (m.in.: kwercetyna, rutyna, kemferol, astragalina),
• kwasy fenolowe (w tym kwas chlorogenowy),
• alkaloidy (zwłaszcza 1-deoksynojirimycyna – DNJ),
• różne związki o właściwościach przeciwbakteryjnych (np. albanol i kuwanony).

Obecnie na rynku dostępne są głównie suplementy zawierające ekstrakt z liści morwy białej, które znajdują szerokie zastosowanie w normalizacji poziomu glukozy we krwi.

Owoce morwy białej

Morwa biała wytwarza słodkie owoce o zabarwieniu białym, fioletowym, różowym lub czarnym. Dojrzałe owoce morwy białej kształtem przypominają jeżyny. Zarówno świeże, jak i suszone owoce morwy białej są jadalne i można je bezpiecznie spożywać na surowo, a także wykorzystywać do produkcji soków, dżemów i konfitur.

Owoce morwy białej mają wysoką wartość odżywczą, zawierają:

• węglowodany,
• białka,
• tłuszcze,
• niezbędne aminokwasy egzogenne,
• witaminy z grupy B (zwłaszcza witaminę B2 i B3),
• witaminę C,
• składniki mineralne (m.in.: żelazo, wapń, magnez, cynk, mangan, miedź, potas),
• antocyjany,
• alkaloidy.

Przemysł spożywczy wykorzystuje głównie suszone owoce morwy białej, które są sprzedawane jako przekąska i dodatek do płatków zbożowych, podczas gdy jej liście wchodzą w skład herbatek ziołowych, a ekstrakt z nich stanowi główny składnik suplementów diety.

Jak działa morwa biała?

Morwa biała zawiera alkaloid DNJ, który hamuje aktywność enzymów odpowiedzialnych za rozkład węglowodanów złożonych (np. skrobi) do cukrów prostych i zmniejsza ich wchłanianie po posiłku, dzięki czemu wykazuje działanie przeciwcukrzycowe.

Ekstrakt z liści morwy białej:

• obniża stężenie glukozy we krwi po posiłku,
• zmniejsza oporność tkanek docelowych na działanie insuliny,
• łagodzi stres oksydacyjny i stan zapalny.

Ponadto morwa biała może zmniejszać produkcję cholesterolu w wątrobie, hamować akumulację lipidów w komórkach wątrobowych oraz przywracać równowagę mikroorganizmów jelitowych.

Prozdrowotne właściwości morwy białej obejmują również zwiększenie poziomu krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA) w przewodzie pokarmowym, które wykazują właściwości przeciwzapalne, immunomodulujące oraz poprawiające kondycję jelit.

Morwa biała – właściwości i zastosowanie

Dobrze znane jest szerokie wykorzystanie morwy białej w tradycyjnej medycynie ludowej w leczeniu różnych schorzeń. Dzięki zawartości wielu dobroczynnych substancji bioaktywnych, morwa biała jest rośliną o wszechstronnym zastosowaniu:

• obniża poziom cukru we krwi,
• działa antyoksydacyjnie,
• działa napotnie,
• działa przeciwzapalnie,
• działa antybakteryjnie, przeciwgrzybiczo i przeciwwirusowo,
• ma działanie moczopędne,
• obniża ciśnienie tętnicze krwi,
• obniża poziom „złego” cholesterolu LDL,
• zmniejsza ryzyko odkładania się złogów cholesterolowych w naczyniach krwionośnych,
• przyczynia się do zmniejszenia masy ciała.

Wykazuje działanie przeciwcukrzycowe – obniża poziom cukru we krwi

Ekstrakt z liści morwy białej ma najlepiej udokumentowane działanie przeciwcukrzycowe, które wynika obecności bioaktywnych fitozwiązków, takich jak 1-deoksynojirimycyna (DNJ), flawonoidy, kwasy fenolowe i polisacharydy.

Niektóre doniesienia wskazują, że ekstrakt z liści morwy białej zawierający 6 mg DNJ może skutecznie poprawiać tolerancję glukozy u zdrowych osób, gdy jest stosowany wieczorem, a nie o poranku.

Wyniki niedawnej metaanalizy obejmującej 12 randomizowanych badań klinicznych z całościowym udziałem 615 uczestników wykazały, że stosowanie preparatów zawierających ekstrakt z liści morwy białej przyczyniło się do zmniejszenia poziom cukru we krwi na czczo (-0,47 mmol/l), insuliny w osoczu na czczo (-0,58 μIU/ml) oraz hemoglobiny glikowanej HbA1c (-2,92 mmol/mol). Naukowcy stwierdzili, że ​​długoterminowa suplementacja ekstraktem z liści morwy białej (minimum 8 tygodni) była skuteczniejsza w regulacji poziomu glukozy u osób niezdrowych metabolicznie i z wyjściowym podwyższonym poziomem cukru na czczo w surowicy krwi (powyżej 6,1 mmol/l).

Działa antyoksydacyjnie

Morwa biała zawiera witaminę C, flawonoidy i kwasy polifenolowe, które wykazują właściwości przeciwutleniające. Antyoksydacyjne składniki morwy białej neutralizują szkodliwe działanie wolnych rodników tlenowych i zapobiegają w ten sposób rozwojowi wielu chorób cywilizacyjnych, w tym cukrzycy typu 2. Przeciwutleniacze naturalnie zawarte w morwie białej mogą również zapobiegać przedwczesnemu starzeniu się skóry.

Zmniejsza poziom cholesterolu

Dotychczasowe wyniki badań przedklinicznych i klinicznych wskazują, że morwa biała (w tym owoce i liście) może obniżać poziom cholesterolu we krwi. W jednym z randomizowanych badań klinicznych z udziałem 58 pacjentów z hipercholesterolemią w wieku 30-60 lat stwierdzono, że codzienne spożywanie 45 g suszonej morwy białej (325 mg antocyjanów) przez 6 tygodni przyczyniło się u nich do obniżenia stężenia cholesterolu całkowitego i cholesterolu frakcji LDL w surowicy krwi.

Wspomaga odchudzanie

Coraz więcej publikacji naukowych sugeruje, że morwa biała może wspierać proces odchudzania z uwagi na hamowanie aktywności alfa-glukozydazy (enzymu rozkładającego węglowodany złożone na cukry proste) oraz poprawę metabolizmu glukozy i lipidów. Morwa biała może zmniejszać spożycie kalorii poprzez hamowanie aktywności enzymów trawiennych, co może sprzyjać odchudzaniu.

Potrzebne są jednak rozszerzone badania kliniczne, aby dostarczyć mocniejszych dowodów na korzystne działanie białej morwy w redukcji tkanki tłuszczowej i zaburzeniach metabolicznych u ludzi.

Działanie przeciwzapalne

Morwa biała wykazuje właściwości przeciwzapalne, za które odpowiadają w głównej mierze polifenole i alkaloidy zawarte w liściach oraz owocach tej rośliny. Związki te zmniejszają uwalnianie mediatorów zapalenia i cytokin prozapalnych, selektywnie hamują aktywność enzymu COX-2 (biorącego udział w procesach zapalnych) oraz usuwają nadmiar reaktywnych form tlenu z komórek organizmu.

Ekstrakty z morwy białej mogą spowolnić rozrost komórek rakowych

Morwa biała zawiera alkaloidy (np. morusynę, sanggenony, moracyny), którym przypisuje się właściwości przeciwnowotworowe. Badania in vitro i in vivo wskazują, że te substancje czynne obecne w morwie białej mogą zmniejszać proliferację komórek raka piersi, raka prostaty, raka jajnika oraz raka płuca.

Morwa biała – zastosowanie

Suplementacja ekstraktem z morwy białej może być pomocna w następujących przypadkach:

• cukrzyca,
• insulinooporność,
• stan przedcukrzycowy (nieprawidłowa tolerancja glukozy),
• otyłość,
• dyslipidemia (zaburzenia lipidogramu),
• zespół policystycznych jajników (PCOS),
• zespół metaboliczny.

Morwa biała suszona czy suplementy diety?

Herbatki ziołowe zawierające morwę białą suszoną nie dostarczają takiej samej ilości bioaktywnych składników, jak preparaty zawierające ekstrakt z liści morwy białej, zatem ich skuteczność może być niewielka. Picie herbaty z liści morwy mogą rozważyć wszystkie dorosłe osoby, które chcą zadbać o prawidłowy poziom cukru.

Pacjenci ze stanem przedcukrzycowym, cukrzycą, czy zespołem metabolicznym powinni jednak sięgać po ekstrakt z liści morwy białej, najlepiej standaryzowany na zawartość DNJ, aby uzyskać pożądane efekty terapeutyczne.

Dawkowanie

Zalecane dawkowanie:

• Ekstrakt z liści morwy białej: jak dotąd nie określono jasnych wytycznych dotyczących skutecznego dawkowania, dlatego należy postępować zgodnie z zaleceniami producenta (np. 1 tabletka lub kapsułka 3 razy dziennie na około 30 min przed posiłkiem, popijając płynem). Najlepszym wyborem będą te preparaty, które zawierają w zalecanej dziennej porcji maksymalną dopuszczalną w Polsce zawartość DNJ, czyli 10 mg. Ekstrakt z liści morwy białej zaleca się stosować około 15-30 minut przed każdym głównym posiłkiem, zarówno rano, jak i wieczorem.
• Sproszkowany liść morwy białej: 0,8-1 g trzy razy dziennie w przypadku nieprawidłowej tolerancji glukozy, cukrzycy oraz hipercholesterolemii przez okres do 3 miesięcy.
• Susz liści morwy białej: 2 g (1 plaska łyżeczka lub saszetka) trzy razy dziennie, najlepiej około 30 minut przed głównym posiłkiem. Jedną łyżeczkę lub saszetkę zalać szklanką wrzącej wody, zaparzać pod przykryciem przez 10-15 minut.

Przeciwwskazania i interakcje

Stosowanie preparatów zawierających ekstrakt z liści morwy białej jest przeciwwskazane u:

• kobiet ciężarnych,
• kobiet karmiących piersią,
• dzieci i młodzieży,
• osób uczulonych na którykolwiek składnik preparatu.

Ekstrakt z liści morwy białej jest prawdopodobnie bezpieczny dla większości konsumentów, jeśli jest przyjmowany w zalecanej dawce przez okres do 12 tygodni. U niektórych osób mogą występować łagodne skutki uboczne, wśród których wymienia się najczęściej:

• wzdęcia,
• zaparcia,
• gazy jelitowe,
• luźne stolce.

Należy zachować ostrożność w przypadku stosowania terapii insulinowej lub doustnych leków przeciwcukrzycowych, które obniżają poziom cukru w surowicy krwi. Przed zastosowaniem ekstraktu z liści morwy białej należy koniecznie skonsultować się z lekarzem. Ponadto preparaty otrzymywane z morwy białej mogą wchodzić w interakcje z lekami obniżającymi stężenie cholesterolu we krwi.