Aura Herbals - polski producent suplementów diety Prosto dla zdrowia
1280x200_baner-IZ_AH_cta-od 400x200_baner-IZ_AH_cta-od

Blog Aura Herbals

Zdrowie i suplementacja

Maślan sodu

autor: Zosia Winczewska

Na przestrzeni ostatnich lat znacząco wzrosła świadomość na temat roli mikrobioty jelitowej w kontekście okołozdrowotnym. Dziś już wiemy, że ekosystem jelitowy nie jest wyłącznie zaangażowany w procesy trawienne czy syntezę witamin, ale jego profil wpływa na funkcje skóry, mózgu czy zdrowie metaboliczne.

Okazuje się, że potencjał prozdrowotny mikrobioty jelitowej wynika także z produkowanych przez nią aktywnych metabolitów. Szczególnie podkreślana jest rola krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (z ang. short chain fatty acids), w tym kwasu masłowego.

Maślan sodu – co to jest?

Maślan sodu (nazywany kwasem masłowym, solą sodową kwasu masłowego) to krótkołańcuchowy kwas tłuszczowy, który jest naturalnie wytwarzany w naszych jelitach. Produkują go bakterie probiotyczne podczas rozkładania (fermentacji) błonnika.

Maślan sodu stanowi główne źródło energii dla komórek nabłonkowych okrężnicy (kolonocytów). Naukowcy szacują, że maślan sodu zaspokaja nawet 70% ich zapotrzebowania na energię. Suplementy diety z maślanem sodu mogą być stosowane jako wsparcie przy różnych problemach związanych z funkcjonowaniem układu pokarmowego.

Wszystkie drogi prowadzą do mikrobioty

Spoglądając na oś czasu, podejście do świata bakterii na przestrzeni dekad uległo diametralnej zmianie. Niegdyś drobnoustroje postrzegane były wyłącznie przez pryzmat chorób. Dzisiaj wiemy już, że poza drobnoustrojami o potencjale zakaźnym istnieją także takie, które wpływają na nasz dobrostan i są niezbędnym elementem naszej fizjologii.

Przełomowy projekt badawczy Human Microbiome Project zainicjowany w 2007 roku zapoczątkował zgłębianie wiedzy na temat roli mikrobiomu i jego wpływu na nasze zdrowie w wielu kontekstach zdrowotnych. Od tamtej pory mamy do dyspozycji tysiące publikacji, które pokazują, że zdecydowanie “wszystkie drogi prowadzą do mikrobioty”.

Jelitowy ekosystem, nazywany także narządem bakteryjnym, składa się z miliardów różnych drobnoustrojów, w tym bakterii, wirusów, grzybów i archeonów. Tak liczna społeczność mikroorganizmów przyczyniła się do pojawienia definicji holobiontu, która nawiązuje do ścisłej współpracy człowieka i drobnoustrojów jelitowych tworzących de facto jeden “superorganizm”.

Mieszkańcy Twoich jelit

Zestaw mikroorganizmów u danego osobnika jest unikatowy, porównywany do odcisku palca. Każdy człowiek ma swój wyjątkowy zespół drobnoustrojów zamieszkujący nie tylko trzewia, ale także skórę czy drogi moczowo-płciowe. Z tego powodu nie dysponujemy uniwersalnym wzorcem mikroorganizmów, który świadczyłby o chorobie lub zdrowiu. Dzisiejszą miarą “zdrowej” mikrobioty jest jej zróżnicowanie. Im większa różnorodność ekosystemu jelitowego, tym większy potencjał zdrowotny dla człowieka.

Mikrobiota jelitowa jest zaangażowana w procesy trawienne, produkcję witamin, ale także wpływa na zdrowie metaboliczne oraz – co zaskakujące – poprzez specyficzne “osie” ma wpływ na zdrowie mózgu (oś jelitowo-mózgowa), wątroby (oś jelito-wątroba), płuc (oś jelito-płuca) czy skóry (oś jelito- skóra). Badania na modelach zwierzęcych, a także z udziałem ludzi pokazały, że jelitowa mikrobiota wpływa na zdrowie metaboliczne – mikrobiota osób z nadmierną masą ciała ma inny profil od osób szczupłych.

Ciekawe badania

Badania na gryzoniach pokazały, że myszom ze sterylnym przewodem pokarmowym (czyli pozbawionym wszelkich drobnoustrojów), którym przeszczepiono mikrobiotę od myszy z nadmierną masą ciała dochodziło do przyrostu masy ciała. Co ciekawe – przeszczep od myszy szczupłych nie spowodował przyrostu masy ciała.

Z kolei obserwacje kliniczne pokazały, że osoby z otyłością charakteryzuje duża obfitość bakterii klasy Mollicutes, która jest zdolna do efektywniejszego pozyskiwania energii z pokarmów. W praktyce oznacza to, że u dwóch osób spożywających te same posiłki może dochodzić do różnego pozyskiwania energii. Coraz więcej dowodów wskazuje, że ważną rolę w utrzymaniu zdrowia jelit i metabolizmu odgrywają nie tylko mikroby, ale także produkty ich metabolizmu – mianowicie krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe.

Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe – do czego są potrzebne?

Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (SCFA) powstają w wyniku fermentacji niestrawnych węglowodanów (inuliny, fruktooligosacharydów występujących m.in. w warzywach czy owocach) i pełnią rolę mediatora korzystnych efektów wywoływanych przez mikrobiotę jelitową. Do SCFA zalicza się m.in. kwas octowy, propionowy i masłowy. Pełnią one kluczową rolę energetyczną dla kolonocytów, regulują pH w świetle przewodu pokarmowego, aby zapobiegać rozrostowi bakterii patogennych, a wspierając rozwój komensali, czyli tych sprzyjających zdrowiu.

Krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe wpływają także na produkcję śluzu i tym samym regulację bariery jelitowej. Z kolei niedobory SCFA osłabiają “szczelność” bariery jelitowej, która stanowi ważny element ochronny przed rozwojem ogólnoustrojowego stanu zapalnego. Ponadto badania sugerują, że zwiększona produkcja SCFA może wpływać korzystnie na zdrowie metaboliczne (w tym cukrzycę typu 2 i otyłość) poprzez regulację apetytu. Wyższe poziomy maślanu korelują z mniejszym apetytem.

Badania na zwierzętach pokazują z kolei, że kwas masłowy może poprawiać insulinowrażliwość, a także podkręcać przemiany energetyczne poprzez zwiększenie liczby i aktywności mitochondriów, czyli naszych pieców energetycznych zaangażowanych w produkcję energii komórkowej. Uwidacznia się także ich potencjał w kontekście zapobieganiu dysfunkcjom żołądkowo-jelitowym.

Kwas masłowy jest najczęściej opisywany w literaturze naukowej ze względu na swoje wielokierunkowe działanie, także na te topograficznie odległe od przewodu pokarmowego tkanki i narządy. Poza regulowaniem równowagi mikrobioty w jelicie wykazuje działanie przeciwzapalne, reguluje funkcje odpornościowe oraz wpływa na zdrowie psychiczne.

Na co pomaga maślan sodu?

Badania pokazują, że doustna podaż maślanu może być wsparciem dla osób zmagających się z zespołem jelita nadwrażliwego (IBS), chorobami zapalnymi jelit, a także przy biegunkach poantybiotykowych czy po prostu jako regeneracja po stosowanej terapii antybiotycznej.

W przypadku IBS, a więc czynnościowych zaburzeń jelitowych, obserwuje się zaburzenia jakościowe i ilościowe mikrobioty jelitowej (dysbiozę), co może przekładać się m.in. na zmniejszoną produkcję SCFA, w tym kwasu masłowego. Dlaczego suplementacja doustna maślanu przekłada się na poprawę samopoczucia w IBS?

Badania pokazują, że wyższe poziomy krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych w świetle jelita normalizują jego funkcje motoryczne, ponadto poprawiają integralność bariery jelitowej i sprzyjają zróżnicowaniu mikrobioty (a to dobrze!). Dane kliniczne wskazują, że u osób z IBS odnotowano zmniejszenie dolegliwości bólowych, nagłego parcia i generalnej poprawy samopoczucia po przyjmowaniu maślanu sodu. Poprawę jakości życia obserwowało się już po 30 dniach suplementacji, a efekty te utrzymywały się jeszcze 2 miesiące po zakończeniu interwencji. Stosowane porcje maślanu sodu wynosiły 300 mg/doba.

Z kolei w chorobach zapalnych jelit stwierdza się m.in. niedobór bakterii produkujących SCFA, co może przekładać się na rozwój stanu zapalnego. Z tego powodu suplementacja maślanu zwiększa potencjał przeciwzapalny i działa ochronnie na śluz jelitowy, przyspiesza regenerację i gojenie nabłonka oraz działa immunomodulująco. W związku z tym może stanowić wsparcie dla pacjentów z chorobami zapalnymi jelit. 

Co więcej widoczny jest także potencjał maślanu w kontekście biegunki poantybiotykowej czy infekcyjnej, a także biegunki podróżnych. Wpływają one na regulację wchłaniania wody, dzięki czemu normalizują rytm wypróżnień i pasaż jelitowy. Ponadto suplementacja maślanu po stosowaniu antybiotyku może być ważnym elementem regeneracyjnym dla mikrobioty, ponieważ maślan wpływa też korzystnie na różnorodność mikroorganizmów jelitowych.

Badania wskazują także na potencjalnie korzystny wpływ maślanu w kontekście osób po radioterapii ze względu na negatywny wpływ terapii na nabłonek jelitowy. W takim przypadku suplementacja maślanem także może okazać się wartościowym elementem terapii.

Jak jeść, aby zwiększać wydzielanie kwasu masłowego przez mikrobiotę?

Aby bakterie jelitowe mogły produkować kwas masłowy potrzebne jest odpowiednie wykarmienie naszych mikrobów. Za głównych producentów krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych uznaje się m.in. Faecalibacterium prausnitzii oraz Clostridium sp.

Kluczowym paliwem dla produkcji kwasu masłowego jest błonnik pokarmowy i jego nierozpuszczalne frakcje, a także inulina czy skrobia oporna. W praktyce oznacza to regularne włączanie do diety pełnego ziarna, warzyw i owoców, które będą stanowiły substrat do syntezy krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych. Modelami diety promującymi zdrowie mikrobioty są niezmiennie modele przeciwzapalne bogate w błonnik i polifenole, w tym dieta śródziemnomorska uznawana za najzdrowszy model żywieniowy na świecie wpisany na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO.

Maślan sodu – jaki wybrać?

Ograniczenia w terapii maślanem sodu wynikają z faktu, że podany doustnie w standardowej formie może być wykorzystywany w początkowych odcinkach przewodu pokarmowego. Celem takiej interwencji jest dotarcie tego składnika do dystalnego, jelita grubego.

Innowacyjnym “opakowaniem” dla maślanu sodu mogą być na przykład mikropeletki, a więc niewielkie mikrocząsteczki spakowane w kapsułkę. Dzięki takiej innowacji składnik aktywny jest chroniony przed działaniem enzymów w górnych odcinkach przewodu pokarmowego, co zapewnia jego działanie  w jelicie grubym, a także stopniowe uwalnianie substancji czynnej.

Ponadto odpowiednie “opakowanie” dla maślanu sodu zapewnia także brak wyczuwalnego, nieprzyjemnego zapachu maślanu, który może w pewnym stopniu ograniczać skuteczność takiej interwencji (np. przez niemożność przyjęcia takiego składnika przez daną osobę).

Zobacz też:

Podsumowanie

  • Kwas masłowy jest fizjologicznie produkowanym związkiem przez mikrobiotę jelitową, która stanowi ważny materiał energetyczny dla kolonocytów, ale wykazuje także wszechstronne działanie ogólnoustrojowe.
  • Suplementacja doustna maślanem sodu może stanowić wsparcie dla osób mierzących się z zespołem jelita nadwrażliwego, chorobami zapalnymi jelit, a także w przypadku biegunki infekcyjnej czy poantybiotykowej.
  • Kluczowe jednak, aby stosowane preparaty były podawane w rekomendowanych dawkach oraz w formie, która ma szansę dotrzeć do dystalnych odcinków przewodu pokarmowego.

Bibliografia:

  1. Dziewiatowska J. i wsp. Związek pomiędzy mikroflorą jelitową a otyłością. Forum Zaburzeń Metabolicznych 2014, tom 5, nr 1, 20–25
  2. Pokrzywnicka P, Gumprecht J. Intestinal microbiota and its relationship with diabetes and obesity. Clin Diabetol 2016; 5, 5: 164–172.
  3. Blaak EE, Canfora EE, Theis S, Frost G, Groen AK, Mithieux G, Nauta A, Scott K, Stahl B, van Harsselaar J, van Tol R, Vaughan EE, Verbeke K. Short chain fatty acids in human gut and metabolic health. Benef Microbes. 2020 Sep 1;11(5):411-455. doi: 10.3920/BM2020.0057. Epub 2020 Aug 31. PMID: 32865024.
  4. Skrzydło-Radomańska B, Kwas masłowy – zastosowanie w praktyce klinicznej, Lekarz POZ 1/2019
  5. Sun Q, Jia Q, Song L, Duan L. Alterations in fecal short-chain fatty acids in patients with irritable bowel syndrome: A systematic review and meta-analysis. Medicine (Baltimore). 2019 Feb;98(7):e14513. doi: 10.1097/MD.0000000000014513. PMID: 30762787; PMCID: PMC6408019.
  6. Rola kwasu masłowego w zespole jelita nadwrażliwego (IBS), dostęp: https://podyplomie.pl/aktualnosci/08571,rola-kwasu-maslowego-w-zespole-jelita-nadwrazliwego-ibs

Materiał ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej.

Materiał opisuje substancje i ich możliwe zastosowania na podstawie ogólnodostępnych publikacji, badań i materiałów znalezionych w internecie, prasie oraz książkach. Materiał nie jest opisem suplementu diety ani żadnego innego produktu zawierającego w/w składniki.

W przypadku stosowania suplementów diety pamiętaj, by nie przekraczać zalecanej dziennej porcji,i że nie mogą być one stosowane jako substytut zróżnicowanej diety. Pamiętaj, że bardzo ważny i zalecany jest zrównoważony sposób żywienia i zdrowy tryb życia.

Każdy suplement diety przechowuj w miejscu niedostępnym dla małych dzieci.

newsletter2

Newsletter

Zapisz się na nasz newsletter i pobierz bezpłatnego e-booka, z którego dowiesz się, jak w prosty sposób możesz wesprzeć swoje zdrowie i Twoich bliskich!