Korzeń maca – peruwiański żeń-szeń: jakie ma właściwości i jak go stosować?

Korzeń maca – co to jest?

Maca (Lepidium meyenii) nazywana również peruwiańskim żeń-szeniem, trawą pieprzową lub pieprzycą peruwiańską, to gatunek dwuletniej rośliny wysokogórskiej zaliczany do rodziny kapustowatych (Brassicaceae), który wywodzi się z Ameryki Południowej.

Peruwiański żeń-szeń jest niewielką rośliną, która rośnie na dużych wysokościach (3500-4500 m n.p.m.), przy silnym nasłonecznieniu, mocnym wietrze i dużych wahaniach temperatur (od -1,5 do +12°C). Maca jest uprawiana w obszarze wysokich Andów w Peru i Boliwii już od ponad dwóch tysięcy lat.

Jadalną część rośliny maca stanowi najniższa część łodygi (hipokotyl) oraz korzeń przypominający kształtem rzodkiew lub korzeń pietruszki. Korzeń maca jest zarazem surowcem wykorzystywanym do produkcji suplementów diety. Maca ma orzechowy, pikantno-słodki smak, oraz charakterystyczny zapach przypominający toffi. Sproszkowany korzeń zawiera w swoim składzie węglowodany, białka, tłuszcze, błonnik pokarmowy, niektóre niezbędne aminokwasy egzogenne i minerały (np. wapń, żelazo, miedź, potas, cynk), witaminy z grupy B oraz wiele bioaktywnych związków, wśród których wymienia się m.in.:

• alkaloidy (np. imidazol, hydantoina i tiohydantoina): substancje organiczne, które odpowiadają za potencjalne działanie pobudzające macy;
• polifenole (antocyjany, flawonoidy i garbniki): związki organiczne o szerokich właściwościach prozdrowotnych, które między innymi zmniejszają dysfunkcję śródbłonka naczyniowego, obniżają ciśnienie tętnicze i stężenie cholesterolu całkowitego w surowicy krwi oraz chronią przed rozwojem cukrzycy typu 2;
• glukozynolany: związki chemiczne występujące w warzywach krzyżowych (kapustowatych), które wykazują właściwości przeciwnowotworowe;
• makaeny i makamidy: amidy wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, które korzystnie wpływają na funkcje seksualne i mają działanie antyoksydacyjne;
• saponiny: substancje, które wykazują właściwości antyoksydacyjne, przeciwzapalne, przeciwdrobnoustrojowe oraz zwiększające libido (pragnienie seksualne);
• sterole roślinne (β-sitosterol, kampesterol, stygmasterol): związki chemiczne, które zmniejszają wchłanianie cholesterolu w przewodzie pokarmowym i zwiększają jego wydalanie, dzięki czemu dochodzi do zmniejszenia stężenia cholesterolu całkowitego oraz frakcji LDL we krwi.

Maca czyli peruwiański żeń-szeń w ludowej medycynie

Peruwiański żeń-szeń jest tradycyjnym elementem codziennej diety rdzennych mieszkańców Peru od ponad dwóch tysięcy lat. W żywieniu wykorzystuje się bulwiasty korzeń maca oraz najniższą część łodygi, którym przypisywane są właściwości właściwości prozdrowotne i lecznicze. Maca jest spożywana po wcześniejszym ugotowaniu, wysuszeniu na słońcu lub upieczeniu.

Korzeń maca jest wysoko ceniony przez ludność Ameryki Południowej za swój wyrazisty smak i zapach oraz właściwości przyczyniające się do poprawy płodności i ogólnego samopoczucia. Według tradycyjnych wierzeń tamtejszej ludności, zwłaszcza w Peru, korzeń maca dodaje energii i wpływa na poprawę zdrowia seksualnego (w tym libido), dlatego określany bywa żeń-szeniem peruwiańskim.

Oprócz korzystnego wpływu na układ hormonalny, korzeń maca działa antyoksydacyjnie i może sprzyjać zwiększeniu odporności organizmu, poprawie energii i zdolności poznawczych.

Korzeń maca – właściwości

• Działanie adaptogenne: pomaga przywrócić równowagę (homeostazę) organizmu, zwiększając jego ogólną odporność, poprawiając koncentrację, wydolność fizyczną i psychiczną oraz łagodząc negatywne skutki stresu.
• Działanie zwiększające libido u kobiet i mężczyzn: korzystnie wpływa na pożądanie oraz satysfakcję ze współżycia płciowego, a już zwłaszcza u mężczyzn cierpiących na łagodne zaburzenia erekcji. Dodatkowo istnieją doniesienia, że korzeń maca może łagodzić u kobiet po przebytej menopauzie zaburzenia seksualne wywołane przez leki przeciwdepresyjne z grupy SSRI oraz może korzystnie wpływać na libido.
• Działanie poprawiające jakość męskiego nasienia: przeprowadzone badania sugerują, że korzeń maca w proszku zwiększa objętość nasienia, liczbę plemników ogółem w ejakulacie oraz ruchliwość plemników. Maca może zwiększać produkcję spermy i poprawiać jakość nasienia u osób cierpiących z powodu łagodnej astenozoospermii (zaburzenia ruchliwości plemników) i/lub łagodnej oligozoospermii (zbyt niskiej liczby plemników w nasieniu).
• Działanie zwiększające wydolność organizmu: makamidy będące cennym składnikiem korzenia macy mogą poprawiać wydolność fizyczną, wykazując większy efekt przy wyższych dawkach. Sugeruje się, że korzeń maca może opóźniać wystąpienie zmęczenia mięśniowego, zmniejszać gromadzenie się kwasu mlekowego w mięśniach podczas ćwiczeń o wysokiej intensywności oraz zwiększać wytrzymałość i siłę mięśniową.
• Działanie łagodzące objawy menopauzy: korzeń maca u kobiet może łagodzić wiele dokuczliwych objawów klimakterium, takich jak zaburzenia seksualne, uderzenia gorąca, nadmierną potliwość, uczucie zmęczenia, zakłócenia naturalnego cyklu snu i czuwania, nadmierną pobudliwość, a także drażliwość, nerwowość, trudności z koncentracją, lęk i depresję.
• Działanie wspierające zdrowie kości: sugeruje się, że korzeń maca u kobiet po przebytej menopauzie może chronić przed rozwojem osteoporozy postmenopauzalnej, czyli zaniku tkanki kostnej spowodowanej niedoborem estrogenów. Badania prowadzone na zwierzętach wykazały, że korzeń maca był skuteczny w zapobieganiu utracie masy kostnej z powodu niedoboru estrogenu.
• Działanie antyoksydacyjne: składniki fitochemiczne zawarte w korzeniu macy, głównie makamidy i polifenole skutecznie kontrolują reakcję stresu oksydacyjnego w organizmie oraz chronią komórki przed uszkodzeniami oksydacyjnymi.

Na co pomaga korzeń maca?

Jak podaje literatura fachowa, korzeń maca może zwiększać libido, poprawiać funkcje seksualne i satysfakcję ze współżycia płciowego u mężczyzn cierpiących na łagodne zaburzenia erekcji. Ponadto korzeń maca może poprawiać płodność poprzez korzystny wpływ na jakość nasienia u mężczyzn zmagających się z zaburzeniami płodności. Korzeń maca może być również przydatnym środkiem zmniejszającym wiele dokuczliwych objawów menopauzy u kobiet. Poza tym maca może łagodzić u kobiet po przebytej menopauzie zaburzenia seksualne i korzystnie wpływać na libido, jak również chronić przed rozwojem osteoporozy.

Kiedy warto stosować korzeń maca?

W poniższej tabeli zamieściłem informacje, kto może szczególnie skorzystać ze stosowania peruwiańskiego żeń-szenia.

Jak stosować korzeń maca?

Magister farmacji Zofia Winczewska:

Korzeń maca można stosować w formie ekstraktu w suplementach diety lub sproszkowanego korzenia. Ekstrakt z korzenia maca wyższą koncentrację składników aktywnych, jest bardziej precyzyjny w dawkowaniu i łatwiejszy do przyswojenia przez organizm. Nie ustalono optymalnej dawki korzenia macy do celów leczniczych.

Dawkowanie stosowane w badaniach klinicznych wynosi zazwyczaj od 1500 do 3000 mg dziennie. W suplementach dostępnych w Polsce stosuje się najczęściej 280-450 mg standaryzowanego ekstraktu trzy razy dziennie. Pora dnia nie ma znaczenia, gdyż działanie adaptogenów jest odczuwalne po 2-4 tygodniach systematycznego stosowania, nie działają doraźnie. Suplementacja trwa zazwyczaj 8-12 tygodni, po czym warto zrobić miesięczną przerwę.

Sproszkowany korzeń w ilości 1-3 g dziennie można dodawać do różnych posiłków np. smoothie, koktajli, jogurtu, owsianki, a także rozpuścić w wodzie lub mleku – dopasuj sposób stosowania do Twoich preferencji. Intensywny smak maca może nie przypaść do gustu wszystkim.

Jak wybrać dobry suplement diety z maca? Wybieraj standaryzowane ekstrakty, aby mieć pewność co i w jakiej ilości przyjmujesz. Zwracaj uwagę na badania laboratoryjne suplementu diety na wolność od zanieczyszczeń mikrobiologicznych i brak zbędnych, sztucznych konserwantów. Pamiętaj, aby przechowywać suplement w miejscu niedostępnym dla małych dzieci.

Przeciwwskazania

Korzeń maca w formie suplementów diety jest generalnie uważany za bezpieczny dla zdrowia człowieka przy dłuższym stosowaniu (nawet do 12 tygodni) w zalecanych dawkach. Jednak istnieją pewne przeciwwskazania do stosowania suplementów diety zawierających w składzie korzeń maca.

Przeciwwskazania do stosowania korzenia maca

• okres ciąży i karmienia piersią: brak danych potwierdzających bezpieczeństwo stosowania.
• wiek dziecięcy: nie należy stosować u małych dzieci z uwagi na brak dowodów potwierdzających bezpieczeństwo stosowania.
• zaburzenia hormonalne: korzeń maca wykazuje działanie estrogenowe, dlatego nie powinno się go stosować u pacjentów z nowotworami hormonozależnymi (np. rakiem piersi, rakiem jajnika, rakiem endometrium), endometriozą oraz mięśniakami macicy.
• choroby tarczycy: maca zawiera jod, który w większych dawkach może wpływać na funkcjonowanie tarczycy.
• stan zapalny gruczołu krokowego: mężczyźni z tym schorzeniem powinni unikać maca, ponieważ może nasilać ból związany z jego zwiększonym ukrwieniem.

Skutki uboczne

U niektórych wrażliwych osób spożywanie naturalnych suplementów diety zawierających korzeń maca może powodować wystąpienie skutków ubocznych, do których zalicza się m.in.:

• biegunkę,
• wymioty,
• bóle brzucha,
• bóle głowy,
• drażliwość,
• trudności z zasypianiem,
• zwiększenie rozkurczowego ciśnienia krwi,
• wzrost stężenia enzymów wątrobowych we krwi.

Dane literaturowe wskazują, że maca jest rośliną, która cechuje się bardzo niską toksycznością. Dotychczas przeprowadzone badania z udziałem ludzi wykazały, że doustnie stosowany korzeń maca w formie proszku lub kapsułek przez kilka/kilkanaście tygodni był zazwyczaj dobrze tolerowany przez badanych uczestników i nie wywoływał żadnych poważnych skutków ubocznych.