Niedobór witaminy B – objawy

Objawy niedoboru witamin z grupy B

Ogólne objawy niedoboru witaminy B (jako grupy witamin) to najczęściej:

• zmęczenie i rozdrażnienie
• zaburzenia nastroju
• zaburzenia koncentracji i pamięci
• zaburzenia neurologiczne
• drętwienie i mrowienie w kończynach
• osłabienie mięśni
• utrata apetytu
• biegunka
• kołatanie serce
• pogorszenie kondycji skóry

Wszystkie witaminy z grupy B są ważne dla prawidłowego funkcjonowania organizmu, dlatego objawy mogą pochodzić z różnych układów i mieć inne nasilenie. To ważne, aby słuchać swojego ciała i reagować na sygnały, jakie nam wysyła.

Objawy niedoboru witaminy B1 (niedobór tiaminy)

• zmęczenie
• anoreksja
• upośledzona reakcja na stres
• zapalenie wsierdzia
• arytmia serca
• drażliwość
• zaburzenia snu
• neuropatia obwodowa
• dezorientacja

Objawem poważnego niedoboru witaminy B1 (a więc skrajnej awitaminozy) jest choroba beri-beri. Wynika ona z upośledzenia metabolizmu węglowodanów, co skutkuje rozwinięciem kwasicy mleczanowej. Objawy dotyczą układu nerwowego (są to polineuropatie oraz porażenia), ale także symptomy ze strony układu sercowo-naczyniowego. Najczęstszą przyczyną tej choroby jest alkoholizm, a także operacje żołądka. Leczenie obejmuje podanie witaminy B1 w postaci doustnej lub dożylnej (w przypadkach ostrych) w zależności od stopnia niedoboru i zaawansowania choroby.

Objawy niedoboru witaminy B2 (niedobór ryboflawiny)

• zapalenie jamy ustnej, w tym warg i języka
• zajady
• łojotokowe zapalenie skóry
• podrażnienie oczu
• skurcze mięśni
• zaćma
• bóle głowy lub migrena
• uczucie zmęczenia

Czynnikami ryzyka niedoboru witaminy B2 są zespoły złego wchłaniania, ciąża, przewlekłe biegunki, jadłowstręt psychiczny oraz uwarunkowania genetyczne związane z błędnym metabolizmem witaminy B2. Większe zapotrzebowanie na ryboflawinę występuje u seniorów, alkoholików, młodzieży w okresie intensywnego wzrostu, u osób doświadczających wysiłku fizycznego, pacjentów z nowotworami oraz u stosujących niektóre leki.

Objawy niedoboru witaminy B3 (niedobór niacyny, witaminy PP)

• pelagra
• depresja
• stany lękowe
• objawy psychotyczne
• zaburzenia koncentracji i pamięci
• zapalenie skóry, fotodermatoza
• pieczenie i drżenie kończyn
• wydłużone gojenie ran
• zaburzenia snu

Chorobą wywoływaną przez niedobór witaminy B3 jest pelagra, będąca fotodermatozą obejmuje stany zapalne skóry, pieczenie i drżenie kończyn, biegunkę, a także bezsenność i zaburzenia koordynacji ruchowej. Skóra w tej chorobie wygląda jak po poparzeniu słonecznym – jest skrajnie sucha, występują pęcherze. Zmiany skórne dotyczą najbardziej odsłoniętych części ciała, czyli rąk, twarzy i szyi. Przypominają oparzenie wywołane promieniowaniem UV – z pęcherzami, nasilonym łuszczeniem się i wybitną suchością.

Objawy niedoboru witaminy B5 (niedobór kwasu pantotenowego)

• biegunka
• spadek masy ciała
• zaburzenia koncentracji
• drętwienie, uczucie pieczenia i zapalenie skóry
• problemy ze snem
• demielinizacja (uszkodzenia osłonki mielinowej chroniącej neurony w układzie nerwowym)
• skurcze lub bóle mięśni

Niedobory kwasu pantotenowego są wyjątkowo rzadkie. W badaniach naukowych zaznacza się, że jego niedobory mogą być powiązane z niedoborem innej witaminy z grupy B.

Objawy niedoboru witaminy B6 (niedobór pirydoksyny)

• zaburzenia koncentracji i pamięci
• drażliwość i objawy depresyjne
• polineuropatie
• zapalenie nerwów
• niedokrwistość (anemia)
• stany zapalne skóry

Czynniki ryzyka niedoboru witaminy B6 to nadmierne spożywanie alkoholu, reumatoidalne zapalenie stawów (RZS), zaburzenia wchłaniania, niewydolność i choroby nerek. Na niedobór witamin z grupy B są narażone osoby z chorobami przewodu pokarmowego (m.in. wrzodziejące zapalenie jelita grubego).

Objawy niedoboru witaminy B7 (niedobór biotyny)

• zapalenie skóry
• wypadanie włosów
• mrowienie kończyn
• objawy depresyjne

Witamina ta jest ważna w utrzymaniu zdrowej skóry i dobrej kondycji włosów. Niedobory biotyny są rzadkie i zwyczajowa dieta dostarcza zwykle optymalnych ilości. Niedobory mogą być spowodowane nadmiernym spożywaniem alkoholu, stosowaniem leków przeciwpadaczkowych, a także niedoborem biotynidazy zaangażowanej w metabolizm biotyny.

Objawy niedoboru witaminy B9 (niedobór kwasu foliowego)

• niedokrwistość megaloblastyczna
• neuropatia obwodowa
• zaburzenia pamięci, demencja
• zmiany behawioralne
• ryzyko wad cewy nerwowej u płodu
• u dzieci – zahamowanie wzrostu

Badania pokazują, że niedobory folianów w diecie są bardzo powszechne, dlatego suplementacja folianami jest zalecana zwłaszcza u kobiet w wieku prokreacyjnym. Ma to na celu zapobiegać ewentualnym negatywnym skutkom dla płodu w przypadku zajścia w ciążę nieplanowaną. Towarzystwa naukowe wskazują, że lepiej przyswajalną postacią jest forma metylowana kwasu foliowego (5-metylotetrahydroksyfolian) m.in. ze względu na lepszą biodostępność.

Objawy niedoboru witaminy B12 (niedobór kobalaminy)

• zaburzenia pamięci
• apatia
• objawy depresyjno-lękowe
• niepokój
• ospałość i zmęczenie
• niedokrwistość megaloblastyczna
• mrowienie i parestezje kończyn
• zaburzenia apetytu
• osłabienie mięśni
• owrzodzenia jamy ustnej

Niedobory witaminy B12 będą występować nie tylko u osób na diecie roślinnej, ale także u osób, u których zaburzona jest produkcja czynnika Castle’a. To białko produkowane przez komórki okładzinowe żołądka, które wiąże kobalaminę, tworząc odporny na działanie soku żołądkowego kompleks. Niedobór może więc dotyczyć pacjentów po operacjach bariatrycznych, z zapaleniem błony śluzowej żołądka wywołanym przez bakterię Helicobacter pylori, a także z anemią złośliwą (chorobą Addisona–Biermera), w której przebiegu dochodzi do wytworzenia autoprzeciwciał skierowanych przeciwko czynnikowi wewnętrznemu.

Za co odpowiadają witaminy z grupy B?

Witaminy z grupy B są to:

• witamina B1 – tiamina,
• witamina B2 – ryboflawina,
• witamina B3 – niacyna (witamina PP),
• witamina B5 – kwas pantotenowy,
• witamina B6 – pirydoksyna,
• witamina B7 – biotyna (witamina H),
• witamina B9 – kwas foliowy,
• witamina B12 – kobalamina.

Witaminy z grupy B są rodziną związków, które są niezbędne dla prawidłowych przemian metabolicznych w komórce. Odpowiadają za metabolizm aminokwasów, glukozy i kwasów tłuszczowych w „piecach energetycznych komórki” – mitochondriach – biorąc czynnie udział w procesach produkcji cząsteczek wysokoenergetycznych. Są także niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego, ponieważ uczestniczą w produkcji neuroprzekaźników, a ich suplementacja może poprawiać ogólny nastrój i być wsparciem dla osób zmagających się z przewlekłym stresem. Niektóre z nich biorą aktywny udział w syntezie hormonów i produkcji czerwonych krwinek.

Kto ma zwiększone zapotrzebowanie na witaminy z grupy B?

Osoby, które mają większe zapotrzebowanie na witaminy z grupy B to:

• kobiety w ciąży i w trakcie laktacji,
• seniorzy, ze względu na zaburzenia trawienia i zmniejszoną wchłanialność składników odżywczych,
• weganie i wegetarianie, ponieważ w diecie roślinnej nie występuje witamina B12 aktywna metabolicznie,
• pacjenci przewlekle przyjmujący metforminę, gdyż zmniejsza ona magazyny witaminy B12 w organizmie,
• pacjenci z chorobami i zaburzeniami pracy układu pokarmowego,
• sportowcy i osoby o wysokiej aktywności fizycznej.

Witaminy z grupy B mogą być także wsparciem u osób z problemami trawiennymi, a także w zaburzeniach nastroju, dużego narażenia na stres oraz u osób nadużywających alkoholu. Niektóre leki także mogą obniżać status witamin z grupy B, np. metotreksat (obniża poziom kwasu foliowego), metformina (zmniejsza poziom witaminy B12), antykoncepcja hormonalna (witaminy B12, B9 i B6), diuretyki (witamina B6 i B1). Osoby zmagające się z przewlekłymi bólami neurologicznymi także mogą odnieść korzyści ze zwiększonej podaży witamin z grupy B.

Najlepsze źródła witamin z grupy B

Witaminy z grupy B są powszechne w żywności.

• Najlepszymi źródłami tiaminy (witamina B1) są banany, pomarańcze, groszek, a także pełne ziarno i wątróbka.
• Witaminę B2 znajdziemy w nabiale, jajkach, a także grzybach.
• Witamina B3 to głównie produkty odzwierzęce: mięso, ryby i jajka.
• Podobne źródła pokarmowe obejmują kwas pantotenowy, który dodatkowo obficie występuje w pieczarkach i awokado.
• Głównymi źródłami witaminy B6 jest drób, wieprzowina, a także soja, zarodki pszenicy czy owies.
• Biotynę również znajdziemy w produktach odzwierzęcych, ale w jej produkcję zaangażowana jest nasza mikrobiota jelitowa (m.in. Bacteroidetes, Fusobacteria czy Proteobacteria).
• Kwas foliowy znajdziemy w zielonych warzywach liściastych (kapusta, jarmuż, szpinak), brokułach, brukselce, ciecierzycy, fasoli.
• Witaminę B12 znajdziesz głównie w produktach pochodzenia zwierzęcego – mięso, ryby, nabiał, jaja. Jeśli jesteś na diecie roślinnej, wybieraj produkty (np. napoje roślinne) wzbogacane w ten składnik.

Suplementacja witamin z grupy B

Suplementacja witamin B powinna być dopasowana pod rzeczywiste potrzeby organizmu. Na dietach roślinnych odpowiednie spożycie witaminy B12 jest wyzwaniem, dlatego ważne jest monitorowanie jej poziomu w ustroju i adekwatna suplementacja. Na diecie wegańskiej, w której rezygnacja z produktów odzwierzęcych jest całkowita, suplementacja kobalaminą jest obligatoryjna. W przypadku kobiet w wieku prokreacyjnym profilaktyczna suplementacja folianów jest zalecana, jak i w przypadku ciąży oraz laktacji.

Suplementacja witaminy B12 może być także wsparciem w przypadku neuropatii. W jednym z badań wykazano, że podawanie witaminy B12 w wysokich dawkach złagodziło bóle neuropatyczne towarzyszące cukrzycy skuteczniej, niż zaordynowany lek. Wskazuje to, że warto weryfikować niedobory składników odżywczych zwłaszcza w grupach, które są na nie narażone (np. osoby starsze po 65. roku życia).

Czy kompleks witamin B ma sens?

Niekiedy suplementacja witamin z grupy B w postaci kompleksu jest włączana ze względu na synergię działania poszczególnych związków czy chęć przyjęcia jednej kapsułki zamiast kilku. Warto jednak mieć na uwadze, że podczas suplementacji witamin z grupy B w postaci kompleksu możemy natrafić na „niespodzianki”:

• Intensywne, neonowe, jasne zabarwienie moczu – jest to wynik metabolizmu witaminy B2, która jest wydalana z moczu. Z tego powodu objaw ten nie powinien nas niepokoić.
• Efekt „flush” oznaczający nagłe zaczerwienienie twarzy, a także jej swędzenie i uczucie gorąca. Wynika to z wysokiej podaży witaminy B3 w postaci kwasu nikotynowego. To także jest stan przejściowy, ale aby zapobiegać takim efektom, warto przeanalizować wielkość przyjmowanej dawki kwasu nikotynowego i zweryfikować jej poziom w porozumieniu ze specjalistą.