Wysokie żelazo u dziecka – co je powoduje i jak to leczyć?
Podwyższone żelazo u dziecka (hiperferrynemia, nadmiar żelaza) to stan wymagający konsultacji lekarskiej, gdyż może prowadzić do uszkodzenia wątroby, trzustki i serca. Przyczyną bywa przedawkowanie suplementów, dieta, choroby wątroby lub genetyczna hemochromatoza. Objawy obejmują bóle brzucha, nudności, biegunki i zmęczenie.
Nadmiar żelaza u dziecka występuje, gdy stężenie żelaza w surowicy krwi przekracza górną granicę normy dla wieku, np. >185 µg/dl w przypadku dzieci od 6. miesiąca do 15. roku życia. Najczęściej towarzyszy mu podwyższony poziom ferrytyny we krwi, powyżej 78,8 ng/ml w przypadku dzieci w wieku 5–14 lat. Nadmiar żelaza u dziecka wynika zazwyczaj z chorób uwarunkowanych genetycznie (hemochromatozy), wielokrotnych transfuzji krwi oraz niewłaściwego przyjmowania leków i/lub suplementów diety zawierających żelazo. Objawia się m.in.: przewlekłym zmęczeniem, osłabieniem, apatią, brakiem apetytu, spadkiem masy ciała, bólem brzucha, bólem stawów oraz szaro-brązowym zabarwieniem skóry. Leczeniem nadmiaru żelaza u dziecka zajmuje się przede wszystkim hematolog dziecięcy. Leczenie uwzględnia oddawanie krwi pod ścisłą kontrolą lekarza, stosowanie leków chelatujących żelazo, modyfikację diety oraz całkowite zaprzestanie przyjmowania preparatów żelaza.
Normy żelaza we krwi
Normy żelaza we krwi różnią się w zależności od płci, wieku i stanu fizjologicznego oraz stosowanej metody badawczej w laboratorium, a samo stężenie żelaza w surowicy ulega dobowemu wahaniu.
Tabela 1. Prawidłowe stężenie żelaza we krwi
Przyczyny wysokiego żelaza u dziecka
Wysoki poziom żelaza u dziecka jest często spowodowany nadmiernym i niewłaściwym przyjmowaniem leków i/lub suplementów diety zawierających w swoim składzie żelazo. Przedawkowanie, czyli nieodpowiednie stosowanie doustnych preparatów żelaza jest główną przyczyną przypadkowego zatrucia żelazem u dzieci poniżej 6. roku życia.
Hemochromatoza dziedziczna jest kolejną, częstą przyczyną wysokiego żelaza u dziecka.
Jest to rzadka choroba metaboliczna, uwarunkowana genetycznie, która charakteryzuje się nadmiernym wchłanianiem żelaza z przewodu pokarmowego, wskutek czego dochodzi do nadmiernego gromadzenia się żelaza w organizmie.
Wielokrotne transfuzje krwi u dzieci chorujących na przewlekłą niedokrwistość hemolityczną, beta-talasemię major (dziedziczną chorobę krwi), niedokrwistość sierpowatokrwinkową lub nowotwory, mogą również przyczyniać się do nadmiernego gromadzenia się żelaza w organizmie.
Przyczyną wysokiego żelaza u dziecka może być także nieprawidłowa dieta, która obfituje w żelazo hemowe. Przewlekłe i nadmierne spożycie produktów bogatych w żelazo hemowe, takich jak czerwone mięso i jego przetwory oraz podroby (w tym wątróbka i nerki) może prowadzić do istotnego zwiększenia stężenia żelaza we krwi. Ponadto wysoki poziom żelaza może wystąpić u dzieci otrzymujących długotrwałe całkowite żywienie pozajelitowe (TPN).
Ponadto poziom żelaza we krwi mogą zwiększać przewlekłe choroby wątroby, takie jak np. wirusowe zapalenie wątroby typu B i C, czy metaboliczna stłuszczeniowa choroba wątroby (MAFLD). Wynika to z faktu, iż chora i/lub uszkodzona wątroba ma zmniejszoną zdolność do produkcji hepcydyny – kluczowego hormonu białkowego, który reguluje gospodarkę żelaza w organizmie człowieka.
Objawy wysokiego żelaza u dziecka
Wysoki poziom żelaza u dzieci często daje niespecyficzne, wczesne objawy, takie jak na przykład zmęczenie, zmniejszony apetyt oraz bóle stawów. W przypadku nadmiaru żelaza u nastolatków (hemochromatozy młodzieńczej) może dochodzić do rozwoju ciężkich i szybko postępujących powikłań, w tym marskości wątroby, cukrzycy, zaburzeń czynności hormonalnej gonad oraz niewydolności serca w przebiegu kardiomiopatii, czyli zmian strukturalnych w mięśniu sercowym.
Objawy wysokiego żelaza u dziecka:
- osłabienie,
- uczucie ciągłego zmęczenia,
- pogorszenie apetytu,
- bóle i obrzęki stawów,
- wzmożoną pigmentację skóry (brązowienie skóry),
- dolegliwości żołądkowo-jelitowe (w tym bóle brzucha),
- zaburzenia wzrastania,
- opóźnione dojrzewanie płciowe (hipogonadyzm),
- zaburzenia kardiologiczne (nieprawidłowy rytm serca, nieprawidłowości strukturalne i czynnościowe mięśnia sercowego),
- cukrzycę (spowodowaną uszkodzeniem trzustki)
- zaburzenia czynności i architektury tkankowej wątroby (powiększenie wątroby, wzrost stężenia enzymów wątrobowych – AST i ALT, zaś w ciężkich przypadkach zwłóknienie i marskość wątroby).
Leczenie nadmiaru żelaza u dziecka
Leczenie nadmiaru żelaza u dziecka obejmuje następujące metody:
- Oddawanie krwi pod ścisłą kontrolą hematologa: upusty krwi są stosowane jako leczenie pierwszego wyboru u pacjentów z hemochromatozą dziedziczną w celu usunięcia nadmiaru żelaza z ustroju.
- Stosowanie leków chelatujących żelazo: wiążących jony żelaza w stabilne kompleksy, które są następnie wydalane wraz z moczem lub kałem; ta terapia farmakologiczna pomaga usunąć nadmiar żelaza i zapobiegać uszkodzeniom narządów organizmu, zwłaszcza w przypadku dzieci, u których dochodzi do wielokrotnych transfuzji krwi (np. we wrodzonej niedokrwistości hemolitycznej czy anemii sierpowatej).
- Zaprzestanie przyjmowania leków i/lub suplementów diety: zawierających w swoim składzie żelazo i witaminę C, która zwiększa wchłanianie tego pierwiastka w jelicie cienkim.
- Odpowiednia modyfikacja diety: zmniejszenie spożycia produktów bogatych w żelazo hemowe (np. podrobów, czerwonego mięsa i jego przetworów), które jest dobrze wchłaniane w jelicie cienkim i może powodować objawy nadmiaru żelaza przy codziennej, wysokiej konsumpcji przez długi okres.
- Spożywanie napojów zawierających naturalne inhibitory wchłaniania żelaza: zwiększenie konsumpcji w codziennej diecie produktów ograniczających przyswajanie żelaza, do których zalicza się m.in.: kawę zbożową, czarną i zieloną herbatę, napary ziołowe, napoje roślinne (np. sojowy), ciemne kakao, gorzką czekoladę pitną, koktajle mleczne z owocami jagodowymi i przyprawami (np. cynamonem, kurkumą).
- Regularna aktywność fizyczna: zwiększenie aktywności fizycznej do minimum 30 minut każdego dnia może pomagać w redukcji nadmiaru żelaza w organizmie, choć nie jest to metoda wystarczająca w przypadku poważnych chorób, takich jak np. hemochromatoza dziedziczna.
Jakich składników unikać w diecie dziecka przy nadmiarze żelaza?
Dieta dziecka przy nadmiarze żelaza powinna uwzględniać zmniejszenie spożycia produktów bogatych w żelazo hemowe (głównie czerwonego mięsa i podrobów) oraz bioaktywnych składników zwiększających jego wchłanianie w jelicie cienkim, zwłaszcza witaminy C, laktoferyny i szczepu probiotycznego Lactiplantibacillus plantarum 299v (DSM 9843). Dieta w nadmiarze tego pierwiastka jest w zasadzie przeciwieństwem zaleceń żywieniowych dla osób, u których stwierdza się niedobór żelaza.
Przy nadmiarze żelaza zaleca się unikać następujących produktów w diecie dziecka:
- podroby (zwłaszcza wątroba i nerki),
- czerwone mięso (wołowina, wieprzowina, cielęcina, jagnięcina, konina, dziczyzna),
- warzywa i owoce bogate w witaminę C (m.in.: papryka, natka pietruszki, brukselka, brokuły, kalarepa, jarmuż, kalafior, szpinak, kiwi, czarne porzeczki, truskawki, maliny,
- grejpfruty, pomarańcze oraz owoce dzikiej róży) tylko i wyłącznie w posiłkach zawierających wątróbkę, czerwone mięso lub rośliny strączkowe, orzechy, nasiona i pestki, aby
- niepotrzebnie nie zwiększać dodatkowo wchłaniania żelaza z przewodu pokarmowego.
- produkty wzbogacone w żelazo (np. płatki kukurydziane, kaszki mleczno-ryżowe, kaszki i kleiki zbożowe), zwłaszcza w dużych ilościach.
-
Jaki poziom żelaza jest niebezpieczny u dzieci?
Niebezpieczny poziom żelaza we krwi zaczyna się od przekroczenia norm, które wynoszą: dzieci od 6. miesiąca do 15. roku życia: 45–185 µg/dl; dziewczęta powyżej 15 lat: 40–145 µg/dl; chłopcy powyżej 15 lat: 55–160 µg/dl. Nadmiar żelaza może być toksyczny i prowadzić do poważnych uszkodzeń narządów wewnętrznych.
-
Czym jest hemochromatoza?
Hemochromatoza to groźna, najczęściej dziedziczna choroba metaboliczna, w której organizm wchłania z pożywienia zbyt dużo żelaza. Nadmiar ten odkłada się w narządach (głównie wątrobie, sercu, trzustce), prowadząc do ich uszkodzenia, marskości, cukrzycy i niewydolności serca. Nieleczona skraca życie, ale wczesna diagnoza i upusty krwi pozwalają na normalne funkcjonowanie. W celu potwierdzenia lub wykluczenia hemochromatozy wykonuje się badanie genetyczne, oceniające występowanie mutacji typowych dla tej choroby. Chorobę można także potwierdzić w biopsji wątroby.
-
Czy od żelaza może być wysypka?
Tak, wysypka może być związana z żelazem, zarówno w przypadku jego niedoboru (jako suchość i świąd skóry), jak i suplementacji (reakcja alergiczna) czy nadmiaru (hemochromatoza). Uczulenie na preparaty żelaza objawia się wysypką, świądem, a czasem obrzękiem. Skóra może być sucha i szorstka przy anemii, a zmiany brązowe przy nadmiarze.
-
Jakie żelazo jest w ofercie Aura Herbals?
W portfolio Aura Herbals są dostępne dwa suplementy diety z żelazem.
- Ferradrop, żelazo + kwas foliowy, płyn 500 ml – to nasz bestsellerowy suplement diety, który zawiera 33 dzienne porcje, jest w 100% odpowiedni dla wegan, a także wyróżnia się prostym składem (clean label). Został wzbogacony o takie składniki jak kwas foliowy oraz witaminy C, B6 i B12. Pokrywa 100% dziennego zapotrzebowania na żelazo.
- FerraCaps żelazo 30 mg, mikrokapsułki, kapsułki 60 szt. – to suplement diety w formie innowacyjnych mikrokapsułek. Ma prosty skład i pokrywa dzienne zapotrzebowanie na żelazo, witaminę B6, witaminę B12 i kwas foliowy.
Każdy z naszych suplementów diety poddawany jest badaniom w niezależnych laboratoriach, aby zagwarantować bezpieczeństwo stosowania. Dbamy również o to, by zawartość składników aktywnych zawsze odpowiadała deklaracjom na opakowaniu.
-
Jaka forma żelaza jest w Ferradrop i Ferracaps?
W obu suplementach diety z żelazem, czyli Ferradrop i Ferracaps, znajduje się wysokoprzyswajalna forma żelaza: diglicynian żelaza (II). To wysoce biodostępna, organiczna forma żelaza. Dzięki połączeniu z glicyną jest delikatniejszy dla żołądka, rzadziej wywołuje skutki uboczne (zaparcia, nudności) niż sole nieorganiczne. Wspiera produkcję hemoglobiny, transport tlenu, odporność oraz zmniejsza zmęczenie.
-
Źródła
- Borkowska A, Antosiewicz J.: Żelazo – przyjaciel, który bywa toksyczny. Kosmos – Problemy Nauk Biologicznych. 2020;69(4):757-764.
- Nashed B, Fonseca C, Vander Pols W, et al.: Juvenile Hemochromatosis in an Asymptomatic Patient-Importance of Early Diagnosis. JPGN Rep. 2022 Jul 29;3(3):e228.
- Obeagu EI.: Iron homeostasis and health: understanding its role beyond blood health – a narrative review. Ann Med Surg (Lond). 2025 May 21;87(6):3362-3371.
- Olchowy C, Frączkiewicz J, Pawłowski M, et al.: Stany chorobowe związane z nadmiernym gromadzeniem żelaza oraz metody oznaczania zawartości żelaza w wątrobie. Acta Haematologica Polonica. 2017;48: 308–315.
- Rosiek A.: Hemochromatoza pierwotna — wykorzystanie krwi pochodzącej z leczniczych krwioupustów do celów klinicznych. 2019;12(2):65–71.
- Rychlik E, Stoś K, Woźniak K, Mojska H.: Normy żywienia dla populacji Polski. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy, 2024.
- Sohal A, Kowdley KV.: A Review of New Concepts in Iron Overload. Gastroenterol Hepatol (NY). 2024 Feb;20(2):98-107.
- Stawarz-Janeczek M, Szczeklik K, Muszyńska B, et al.: Znaczenie niedoboru i nadmiaru żelaza w organizmie człowieka w patogenezie wybranych chorób systemowych. Medicina Internacia Revuo. 2023;30(121):231-7.
