Jak witamina D wpływa na testosteron? Lekarz wyjaśnia związek
Z tego artykułu dowiesz się...
- Czy witamina D ma wpływ na poziom testosteronu?
- Czy witamina D uczestniczy w syntezie testosteronu?
- Czy suplementacja witaminy D3 podnosi poziom testosteronu?
- Czy suplementacja D3 wpływa na masę mięśniową?
- Czy niedobór witaminy D wpływa na testosteron?
- Wpływ witaminy D na kompozycję sylwetki i siłę oraz masę mięśniową u sportowców – przegląd
Czy witamina D ma wpływ na poziom testosteronu?
Tak, witamina D jako prohormon ma pośredni wpływ na wytwarzanie testosteronu w organizmie. Niedobór witaminy D jest skorelowany z obniżeniem stężenia testosteronu. Jednak jej suplementowanie nie podnosi poziomu tego hormonu.
Witamina D wpływa na wiele układów w organizmie człowieka. Jej niski poziom w surowicy krwi związany jest z objawami ze strony układu krążenia, zaostrzeniem objawów chorób autoimmunologicznych, nasileniem stanów zapalnych skóry, bólami stawów, obniżoną odpornością, czy też zaburzeniami układu kostnego np. wypadaniem zębów.
Objawy niedoboru witaminy D są często niezauważalne, ponieważ rozwijają się powoli i są bardzo często niecharakterystyczne. Odpowiedni poziom witaminy D i monitorowanie jej stężenia jest kluczowy dla pracy organizmu i wpływa pozytywnie na wiele narządów.
Czy witamina D uczestniczy w syntezie testosteronu?
Witamina D pośrednio wpływa na produkcję testosteronu. Działanie witaminy D w tym procesie opiera się na jej działaniu jako prohormon, ponieważ aktywna forma witaminy D – kalcytriol – działa jak hormon steroidowy.
Wiemy, że receptory dla witaminy D znajdują się w większości komórek naszego organizmu i wpływają na ekspresję wielu genów. W jądrze (komórki Leydiga-Sertoliego) znajdują się również receptory dla witaminy D (ang. VDR, vitamin D receptor) oraz enzymy biorące udział w jej metabolizmie. Na modelach zwierzęcych wykazano, iż kalcytriol modulował białka steroidogenezy (m.in. StAR), co może wpływać na syntezę testosteronu. Dodatkowo witamina D przez swoje wszechstronne działanie wpływa na oś podwzgórze-przysadka-gonady, czyli układ regulacyjny, który kontroluje funkcje rozrodcze oraz produkcję hormonów płciowych.
Potrzebne są dalsze badania mające na celu ocenę bezpośredniego wpływu na suplementację witaminą D i jej wpływu na stężenia testosteronu, szczególnie w grupach ryzyka niedoboru.
Czy suplementacja witaminy D3 podnosi poziom testosteronu?
Nie, w metaanalizach nie wykazano związku suplementacji witaminą D a wzrostem stężenia testosteronu u mężczyzn bez głębokiego niedoboru witaminy D, szczególnie przy krótkich interwencjach. W niektórych małych badaniach RCT wykazano, iż u pacjentów z niedoborem witaminy D i nadwagą odpowiednia podaż witaminy D wpłynęła na poziom wolnego testosteronu, jednak interwencja suplementem diety trwała aż 12 miesięcy.
Czy suplementacja D3 wpływa na masę mięśniową?
Tak, w badaniach klinicznych wykazano, iż u pacjentów geriatrycznych i u tych z niedoborem witaminy D suplementacja witaminą D poprawiła funkcję mięśni. Natomiast jeżeli chodzi o przyrost masy mięśni efekt jest mały i zauważalny w przypadku dużego niedoboru witaminy D w surowicy krwi. U pacjentów młodych i pokrywających dzienne zapotrzebowanie na witaminę D, bez jej niedoborów, efekt na rozwój muskulatury niestety nie jest zauważalny.
Witamina D jest istotna dla zachowania prawidłowej pracy mięśni, ponieważ wpływa na procesy związane z ich skurczem oraz przekazywaniem impulsów nerwowych.
Czy niedobór witaminy D wpływa na testosteron?
Tak, niedobór witaminy D może wpływać na testosteron, szczególnie gdy mamy do czynienia z głębokim niedoborem witaminy D3.
W badaniach obserwacyjnych powiązano głęboki niedobór witaminy D3 z niższymi stężeniami testosteronu wolnego i związanego w surowicy krwi. Przyczyn dopatruje się w kilku mechanizmach- wpływie na steroidogenezę, stanie zapalnym, zaburzeniach gospodarki wapniowej oraz węglowodanowej.
Dlatego tak ważne jest zadbanie o optymalny poziom witaminy D w organizmie poprzez odpowiednią podaż witaminy D zarówno z żywnością np. tłustych rybach morskich, produktach wzbogacanych witaminą D, nabiale, jak i suplementów diety.
Wpływ witaminy D na kompozycję sylwetki i siłę oraz masę mięśniową u sportowców – przegląd
*RCT (ang. Randomized Controlled Trial) – randomizowane badanie kliniczne, w którym uczestnicy są losowo przydzielani do grupy interwencyjnej lub kontrolnej. Dzięki temu można wiarygodnie ocenić związek przyczynowo-skutkowy między zastosowaną interwencją (np. suplementacją witaminy D3) a obserwowanym efektem (np. zmianą poziomu testosteronu). Randomizacja (losowe przydzielanie) minimalizuje wpływ czynników zakłócających i stanowi złoty standard (gold standard) w medycynie opartej na faktach (EBM).
- Witamina D jest jedną z najważniejszych witamin w organizmie człowieka. Poprzez swoje plejotrobowe działanie reguluje ona pracę wielu układów, w tym układu mięśniowo-kostnego.
- Witamina D pośrednio uczestniczy w syntezie „męskiego hormonu”, ale jej suplementowanie nie wpływa na zwiększenie jego poziomu.
- Objawy deficytu witaminy D nie są specyficzne i często wymagają dokładnej analizy.
- Szczególnie ważne w kontekście niedoboru witaminy D jest oznaczenie jej niedoboru w surowicy krwi i dobranie odpowiedniej dawki suplementacyjnej, tak aby osiągnąć jej optymalne stężenie.
- Źródłem witaminy D są nie tylko suplementy i żywność. Powstaje ona na skutek działania promieni słonecznych. Dlatego warto o tym pamiętać, szczególnie wprowadzając zmiany w stylu życia, w tym przebywaniu na świeżym powietrzu.
-
Jaka jest norma testosteronu dla mężczyzn?
Norma testosteronu dla mężczyzn: 9,0- 34,7 nmol/l (260–1000 ng/dl). Norma testosteronu dla kobiet: 0,52-2,43 nmol/l (15–70 ng/dl). Pprzyjmuje się, że dopiero poziom poniżej 8 nmol/l u mężczyzn wymaga substytucji, czyli uzupełnienia w postaci preparatów farmakologicznych na receptę. Należy jednak pamiętać, że sam wynik laboratoryjny to nie wszystko. Kluczowa jest interpretacja przez lekarza endokrynologa, który bierze pod uwagę wiek pacjenta, rytm dobowy wydzielania hormonu (najwyższy rano) oraz przede wszystkim obecność klinicznych objawów niedoboru. Poziom testosteronu spada naturalnie z wiekiem, a optymalna wartość dla zdrowego, młodego mężczyzny może być uznana za niską u osoby starszej, co wymaga indywidualnej oceny.
-
Jakie są objawy niedoboru testosteronu u mężczyzn?
Niedobór testosteronu, czyli hipogonadyzm, manifestuje się szeregiem niespecyficznych, ale uciążliwych objawów. Wśród nich najczęściej wymienia się znaczne obniżenie libido oraz zaburzenia erekcji. Towarzyszy temu często przewlekłe zmęczenie, spadek energii życiowej i motywacji, a także obniżenie nastroju, a niekiedy nawet stany depresyjne. Objawy fizyczne obejmują zmniejszenie masy mięśniowej i siły, przy jednoczesnym wzroście tkanki tłuszczowej, zwłaszcza w okolicach brzucha. Mogą pojawić się również uderzenia gorąca oraz zmniejszenie owłosienia ciała. Warto zaznaczyć, że objawy narastają powoli i często są mylnie przypisywane starzeniu się.
-
Co podnosi poziom testosteronu w sposób naturalny?
Naturalne podniesienie poziomu testosteronu opiera się na modyfikacji stylu życia, co ma silne potwierdzenie w badaniach naukowych. Najważniejsza jest regularna aktywność fizyczna, zwłaszcza trening siłowy lub interwałowy o wysokiej intensywności. Kluczowe znaczenie ma również utrzymanie prawidłowej masy ciała, ponieważ nadmierna tkanka tłuszczowa przyczynia się do konwersji testosteronu w estrogeny. Należy także zadbać o wysokiej jakości sen, ponieważ większość testosteronu jest produkowana podczas głębokich faz snu. Dieta powinna być zbilansowana, bogata w zdrowe tłuszcze i cynk, z jednoczesnym ograniczeniem nadmiernego spożycia alkoholu i wysokoprzetworzonej żywności.
-
Kiedy skonsultować się z lekarzem w sprawie poziomu testosteronu?
Konsultacja z lekarzem (najlepiej endokrynologiem) jest wskazana, gdy występują uciążliwe i utrzymujące się objawy sugerujące niedobór testosteronu, takie jak przewlekłe zmęczenie, spadek siły i masy mięśniowej, obniżenie popędu seksualnego lub zaburzenia erekcji. Należy szukać pomocy również wtedy, gdy rutynowe badania wykazały niski poziom testosteronu całkowitego, zwłaszcza u młodych mężczyzn lub w połączeniu z innymi problemami zdrowotnymi, takimi jak otyłość, cukrzyca typu drugiego czy przewlekłe choroby. Specjalista nie tylko zleci odpowiednie badania, w tym pomiar wolnego testosteronu i hormonu luteinizującego, ale przede wszystkim ustali przyczynę niedoboru oraz zaproponuje spersonalizowany plan leczenia, który może obejmować terapię zastępczą.
-
Źródła
- Blomberg, J., Andersson, A.-M., Petersen, J. H., Juul, A., & Dissing, S. (2023). Effect of vitamin D and calcium supplementation on reproductive hormones and semen quality in infertile men: A randomized clinical trial. Human Reproduction, 38(9), 1712–1723. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37555466/
- Carrillo-Arana, I. A., Gonzalez-Gonzalez, A., Salazar-Garcia, M., et al. (2020). Effects of vitamin D suplementation on anabolic hormones in physically active men: A randomized controlled trial. Nutrients, 12(2), 475. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31957555/
- Heijboer, A. C., Oosterwerff, M. M., Schroten, N. F., et al. (2010). Vitamin D status and sex hormone binding globulin: Determinants of total testosterone in men. Clinical Endocrinology, 73(5), 626–632. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20050857/
- Jorde, R., Grimnes, G., & Hutchinson, M. S. (2018). Effect of vitamin D suplementation on serum total and free testosterone in men with heart failure: A randomized controlled trial. Endocrine, 59(1), 76–84. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29546692/
- Kovacs, C. S., & El-Hajj Fuleihan, G. (2019). Vitamin D and reproductive health in men and women: A systematic review. Endocrine Reviews, 40(4), 1065–1107. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32446600/
- Lerchbaum, E., Trummer, C., Theiler-Schwetz, V., et al. (2017). Vitamin D suplementation and testosterone levels in men: Randomized controlled trial. Hormone and Metabolic Research, 49(3), 223–228. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28938446/
- Matras, A., Nowak, M., Parol, D., & Śliż, D. (2018). Wpływ witaminy D na stężenie testosteronu, kompozycję sylwetki i siłę mięśniową u sportowców – przegląd aktualnych doniesień. Polish Journal of Sports Medicine, 34(1), 1–7.
- Mulligan, K., Licinio, J., & Cohan, P. (2012). Seasonal variation in serum testosterone and 25-hydroxyvitamin D levels in healthy men. Hormone and Metabolic Research, 44(8), 597–601. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22220644/
- Pilz, S., Frisch, S., Koertke, H., et al. (2011). Effect of vitamin D supplementation on testosterone levels men, Material and methods. Hormone and Metabolic Research, 43(3), 223–225. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21154195/
- Ponce, O. J., Bello, A. R., Chen, Y., et al. (2023). Vitamin D3 supplementation and androgenic hormones in men: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 108(10), 1872–1885. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39452471/
- Toth, N., Szabo, A., Kiss, Z., et al. (2019). The effect of vitamin D3 supplementation on the androgenic profile in men: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Hormone and Metabolic Research, 51(9), 595–603. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31332821/
- Bislev LS, Grove-Laugesen D, Rejnmark L. Vitamin D and Muscle Health: A Systematic Review and Meta-analysis of Randomized Placebo-Controlled Trials. J Bone Miner Res. 2021 Sep;36(9):1651-1660. doi: 10.1002/jbmr.4412. Epub 2021 Aug 17. PMID: 34405916.
- Monson NR, Klair N, Patel U, Saxena A, Patel D, Ayesha IE, Nath TS. Association Between Vitamin D Deficiency and Testosterone Levels in Adult Males: A Systematic Review. Cureus. 2023 Sep 24;15(9):e45856. doi: 10.7759/cureus.45856. PMID: 37750061; PMCID: PMC10518189.
