Czystek – poznaj jego właściwości lecznicze i zastosowanie

Czystek – co to za roślina? Najważniejsze informacje

Czystek jest rodzajem krzewu obejmującym kilkanaście gatunków, wśród których największą popularnością cieszy się czystek szary (Cistus incanus). W sklepach zielarskich znajdziemy również takie odmiany jak czystek kreteński, czystek ladanowy czy czystek wawrzynolistny. Są to wiecznie zielone krzewy o charakterystycznych, delikatnych kwiatach, które od wieków porastają nasłonecznione zbocza południowej Europy. Kwiaty czystka najczęściej występują w kolorach: białym, różowym (od jasnego do ciemnego) oraz purpurowym/czerwonym.

Skład chemiczny ziela czystka jest niezwykle złożony, zawiera on:

• olejki eteryczne,
• flawonoidy,
• glikozydy fenolowe,
• terpenoidy (w tym diterpeny typu labdanu)
• kwasy tłuszczowe,
• garbniki.

Czystek był stosowany w tradycyjnej medycynie, zwłaszcza w krajach basenu Morza Śródziemnego. Do celów farmaceutycznych, w ziołolecznictwie i kosmetologii wykorzystuje się głównie liście i łodygi rośliny.

Czystek – właściwości lecznicze i zastosowanie

Czystek ma właściwości antyoksydacyjne, przeciwzapalne, przeciwwirusowe i przeciwbakteryjne. Wspiera odporność i oczyszczanie organizmu, pomaga w walce z infekcjami dróg oddechowych, poprawia kondycję skóry, pomaga odstraszać kleszcze i komary, a także może wspomagać układ krążenia i układ pokarmowy.

Badania naukowe nad czystkiem przeprowadzane są głównie na modelach zwierzęcych lub komórkowych, a nie na ludziach. Czystek może być stosowany jako dodatek do zdrowej diety, ale nie powinien być traktowany jako panaceum na wszystkie choroby.

Źródło cennych polifenoli

Ziele czystka jest przede wszystkim bogatym źródłem polifenoli, czyli związków o charakterze prozdrowotnym. To właśnie te substancje zawarte w liściach odpowiadają za silne właściwości przeciwutleniające. Dzięki nim napar z czystka skutecznie neutralizuje wolne rodniki, które odpowiadają za procesy starzenia oraz uszkodzenia komórkowe. Właściwości antyoksydacyjne tej rośliny są wielokrotnie silniejsze niż w przypadku zielonej herbaty czy wielu popularnych warzyw. Polifenole hamują utlenianie lipidów, co bezpośrednio chroni naczynia krwionośne przed zmianami miażdżycowymi.

Właściwości antybakteryjne, przeciwwirusowe i przeciwgrzybicze

Badania potwierdziły, że właściwości biologiczne czystka obejmują hamowanie rozwoju drobnoustrojów. Działanie przeciwwirusowe jest szczególnie istotne w kontekście infekcji górnych dróg oddechowych. Składniki rośliny potrafią „otaczać” wirusy, uniemożliwiając im wnikanie do komórek gospodarza. Ponadto czystek działa hamująco na wzrost bakterii i niektórych grzybów, co czyni go interesującym uzupełnieniem kuracji przy nawracających infekcjach.

Działa przeciwzapalnie

Czystek działa wyciszająco na toczące się w organizmie stany zapalne. Jego wybrane właściwości biologiczne pozwalają na hamowanie aktywności enzymów prozapalnych. Dzięki temu regularne picie naparu może przynieść ulgę osobom borykającym się z przewlekłymi dolegliwościami o podłożu zapalnym. Działanie antyoksydacyjne i przeciwzapalne idą tu w parze, chroniąc tkanki przed degradacją.

Wspiera odporność organizmu

Układ immunologiczny czerpie ogromne korzyści z regularnego dostarczania antyoksydantów. Choć czystek nie jest bezpośrednim źródłem składników w takim sensie jak witaminy czy minerały, to jego wpływ na układ odpornościowy jest nieoceniony. Poprzez redukcję stresu oksydacyjnego, organizm może efektywniej walczyć z patogenami. Niektóre badania sugerują, że może on skrócić czas trwania choroby, jeśli zostanie włączony do diety przy pierwszych objawach przeziębienia.

Działa rozkurczowo i wspiera jelita

W warunkach in vitro wykazano, że wodne ekstrakty czystka działają spazmolitycznie, czyli mają zdolność do rozkurczania mięśni gładkich, co prowadzi do łagodzenia bólu i dyskomfortu związanego ze skurczami narządów wewnętrznych na wyizolowane mięśnie gładkie jelit. Czystek wykazuje również działanie ochronne na błonę śluzową żołądka w badaniach na modelach zwierzęcych.

Zmniejsza objawy zakażenia górnych dróg oddechowych

Czystek jest często stosowany w okresie jesienno-zimowym jako zioło wspierające odporność. W jednym badaniu klinicznym potwierdzono, że ekstrakt wodny z czystka zmniejszał subiektywne objawy zakażenia górnych dróg oddechowych. Naukowcy tłumaczą te wyniki obecnością specyficznych, wysokocząsteczkowych polifenoli. Działają one fizycznie – „oklejają” białka powierzchniowe wirusów, co utrudnia im wnikanie do komórek gospodarza i dalsze namnażanie się.

Wspiera kondycję skóry

Czystek jest niezwykle ceniony w dermatologii i kosmetologii ze względu na swój unikalny profil fitochemiczny. Dzięki obecności polifenoli, czystek działa hamująco na rozwój bakterii (m.in. Propionibacterium acnes), które są odpowiedzialne za powstawanie zmian zapalnych. Związki zawarte w roślinie pomagają regulować pracę gruczołów łojowych, co zmniejsza świecenie się skóry i zapobiega powstawaniu zaskórników. Czystek działa również łagodząco na świąd i zaczerwienienia. Jego działanie przeciwzapalne pomaga wyciszyć zaostrzenia chorób o podłożu alergicznym.

Wspomaga oczyszczanie organizmu

Wiele osób decyduje się pić czystek ze względu na jego wspomagającą rolę w procesach detoksykacji. Czystka pomaga w usuwaniu metali ciężkich z organizmu, co jest istotne zwłaszcza u osób palących tytoń lub mieszkających w zanieczyszczonych aglomeracjach. Substancje zawarte w roślinie wiążą toksyny, ułatwiając ich wydalanie, co wspiera ogólną witalność.

Czystek na kleszcze i komary

Anegdotycznie, czystek może odstraszać kleszcze dzięki zawartym w nim polifenolom, które zmieniają zapach potu, czyniąc człowieka mniej atrakcyjnym dla tych pajęczaków. Ponadto taki efekt można uzyskać poprzez zewnętrznie nanoszenie naparu (lub mocniejszego odwaru) na skórę i ubranie.

Niestety nie dysponujemy badaniami naukowymi, które potwierdzałyby to działanie jako skuteczne. Nie daje to 100% ochrony przed komarami i kleszczami, więc najlepiej stosować go jako element strategii ochronnej w połączeniu z repelentami (preparaty z DEET lub ikarydyną; permetryna na ubranie).

Na co pomaga czystek i kiedy warto go stosować?

Warto rozważyć jego spożywania w okresach obniżonej odporności, ponieważ działa on przeciwwirusowo, przeciwbakteryjnie i przeciwzapalnie. Wspiera organizm w walce z infekcjami (przeziębienie, grypa) oraz chorobami przewlekłymi, oczyszcza organizm z toksyn, poprawia stan skóry, a dzięki silnym antyoksydantom chroni przed stresem oksydacyjnym, opóźnia starzenie i wpływa korzystnie na układ krążenia.

Jak stosować czystek?

Wybierz dobry surowiec: Warto postawić na czystek pochodzący z upraw kontrolowanych. Daje to gwarancję, że surowiec jest wolny od pestycydów. Najczęściej spotykane jest suszone ziele, ale na rynku dostępne są także suplementy diety w postaci kapsułek czy kropli.
Stosuj się do dawkowania: Nie przekraczaj zalecanej ilości dziennej, zwłaszcza w przypadku kapsułek, które zawierają silnie skoncentrowaną dawkę czystka.
Dbaj o systematyczność: Kuracja powinna trwać 2-4 tygodnie, następnie należy zrobić 2 tygodnie przerwy.
Unikaj picia czystka do posiłku: Czystek może negatywnie wpływać na wchłanianie żelaza.
Pij o dowolnej porze dnia: Czystek można pić zarówno rano, jak i wieczorem.

Jeśli przyjmujesz leki skonsultuj się z lekarzem, który oceni, czy czystek wchodzi w interakcje z którymś ze stosowanych przez Ciebie preparatów.

Herbata z czystka – przepis

Herbatę można przygotować z suszonych liści czystka lub gotowych herbatek (np. czystek bio). Zalej łyżeczkę suszu gorącą wodą i parz przez 5-10 minut, aby wydobyć maksimum substancji biologicznie czynnych. Czystek najlepiej parzyć pod przykryciem, aby zachować jego właściwości. Po przecedzeniu możesz dodać łyżeczkę miodu lub plaster cytryny, aby złagodzić nieco cierpki, ziołowy smak.

Czystek można parzyć wielokrotnie, używając tego samego suszu do 2-3 razy. Napar z czystka można pić zarówno na gorąco, jak i po schłodzeniu jako napój zimny. Dla uzyskania korzyści zdrowotnych przy regularnym stosowaniu zaleca się picie od 1 do 2 szklanek naparu dziennie.

Przeciwwskazania – czystek

Mimo braku dowodów naukowych na toksyczność rośliny, istnieją pewne przeciwwskazania do stosowania czystka:

• wiek poniżej 12. lat,
• alergia na czystek,
• ciąża,
• karmienie piersią,
• choroby nerek,
• stosowanie leków na stałe (np. leki przeciwzakrzepowe, przeciwnadciśnieniowe, antyhistaminowe).

Kobiety w ciąży oraz karmiące piersią powinny skonsultować się z lekarzem przed rozpoczęciem kuracji na bazie czystka, gdyż brakuje wystarczających badań potwierdzających bezpieczeństwo w tej konkretnej grupie. Należy również zachować odstęp czasowy między piciem naparu a przyjmowaniem leków, aby polifenole nie ograniczały ich wchłaniania.

Z czym nie łączyć czystka?

Czystka nie należy łączyć z posiłkami, by nie hamował wchłaniania składników odżywczych (zwłaszcza żelaza); lekami przeciwzakrzepowymi, przeciwnadciśnieniowymi, antyhistaminowymi, antybiotykami.

Skutki uboczne

Czystek jest uznawany za jedną z najbezpieczniejszych roślin w ziołolecznictwie. Skutki uboczne występują niezwykle rzadko i zazwyczaj ograniczają się do łagodnych dolegliwości żołądkowych przy znacznym przekroczeniu zalecanej dawki. U osób wrażliwych sporadycznie mogą wystąpić reakcje alergiczne, choć jego skuteczność i bezpieczeństwo są zazwyczaj bardzo dobrze oceniane przez pacjentów.