Glistnik (jaskółcze ziele) właściwości – lecznicze i zastosowanie

Glistnik jaskółcze ziele – co to za roślina?

Glistnik jaskółcze ziele (Chelidonium majus, glistnik pospolity, nie należy mylić z glistnikiem większym) to roślina wieloletnia z rodziny makowatych, powszechnie występująca w Europie i Azji w strefie klimatu umiarkowanego. Jest gatunkiem pospolitym rosnącym dziko w zaroślach, na obrzeżach lasów, przy ogrodzeniach i miedzach.

W medycynie ludowej (już od czasów starożytnej Grecji) wykorzystywana jest zewnętrznie do leczenia brodawek i innych zmian skórnych. Najczęściej wykorzystuje się ziele oraz sok mleczny, znacznie rzadziej korzeń glistnika. W formie naparów stosowana jest także wewnętrznie w zaburzeniach pracy wątroby, wydzielania żółci i problemach trawiennych. Właściwości lecznicze glistnika jaskółcze ziele wynikają z obecności licznych związków aktywnych.

Cenne związki aktywne zawarte w glistniku

Główną grupą związków aktywnych glistnika są alkaloidy izochinolinowe (chelidonina, berberyna, sanguinaryna) o działaniu:

• przeciwbólowym, spazmolitycznym i żółciopędnym,
• przeciwwirusowym i antybakteryjnym (na powierzchni skóry),
• w wyższych dawkach – cytotoksycznym (stąd badania tego surowca – póki co in vitro – w kierunku działania przeciwnowotworowego).

Glisinik jaskółcze ziele zawiera także:

• flawonoidy,
• kwasy organiczne o działaniu przeciwutleniającym i przeciwzapalnym (działają wspomagająco na wątrobę i układ pokarmowy),
• enzymy proteolityczne (w soku), które ułatwiają „trawienie” kurzajek,
• niewielkie ilości olejków eterycznych, odpowiadających za charakterystyczny zapach.

Co ciekawe, najwyższe stężenia związków aktywnych występują w korzeniu glistnika.

Choć surowiec ten teoretycznie ma podobne właściwości co młode pędy glistnika, jego stosowanie w nowoczesnej fitoterapii uznaje się za zbyt ryzykowne. Największa koncentracja substancji czynnych występuje wczesną wiosną, dlatego chcąc jednak je zastosować, korzenie wykopuje się najczęściej właśnie o tej porze roku.

Jak wygląda jaskółcze ziele i gdzie występuje?

Glistnik jaskółcze ziele to roślina, która ma charakterystyczne, żółte kwiaty i jasnozielone, pierzaste (silnie wcinane) liście. Osiąga zwykle wysokość 30-100 cm i ma rozgałęziony pokrój. Jej owłosione łodygi zawierają pomarańczowo-żółte mleczko o miejscowym działaniu leczniczym. Jest rośliną rozpowszechnioną w Europie i Azji, preferuje żyzne gleby oraz wilgotne, lekko zacienione miejsca.

Glistnik łatwo rozprzestrzenia się również w siedliskach ukształtowanych działalnością człowieka, jak miedze czy rowy. Ziele zbiera się w okresie kwitnienia rośliny (od maja do września), przy czym im wcześniej, tym wyższe stężenie związków aktywnych.

Glistnik jaskółcze ziele – właściwości lecznicze

Jaskółcze ziele to roślina wykazująca właściwości bakteriobójcze, wirusobójcze, grzybobójcze i przeciwzapalne. Znajduje zastosowanie w fitoterapii niektórych dolegliwości takich jak kurzajki, zaburzenia pracy układu pokarmowego i dróg żółciowych.

Stosowanie świeżego ziela glistnika ma również zastosowanie w leczeniu napięciowych bóli głowy, dolegliwości układu pokarmowego, a także wspiera zdrowie skóry.

Pomaga w leczeniu brodawek (kurzajek)

W medycynie ludowej glistnik jaskółcze ziele był od wieków stosowany jako naturalny sposób na usuwanie brodawek. Na te zmiany skórne oddziałuje pomarańczowo-żółty sok mleczny, który wypływa po przełamaniu łodygi lub liścia. Zawiera on alkaloidy o działaniu drażniącym i keratolitycznym, czyli powodującym złuszczanie naskórka. Regularne nakładanie świeżego soku bezpośrednio na brodawkę prowadzi do jej stopniowego wysychania i zaniku.

Co mówią na temat zastosowania glistnika w leczeniu kurzajek badania naukowe? Niewiele. W badaniach in vitro wykazano, że składniki soku mlecznego zmniejszają zakaźność wirusa HPV oraz hamują ekspresję jego onkogenów (E6, E7) na poziomie mRNA i białek.

Wspiera leczenie problemów skórnych

Oprócz usuwania brodawek i kurzajek, w tradycyjnym ziołolecznictwie sok glistnika jaskółcze ziele stosowano także pomocniczo przy odciskach, egzemach czy trądziku. Działając antyseptycznie, ogranicza namnażanie drobnoustrojów i wspiera proces gojenia skóry.

Badania nad glistnikiem jaskółczym zielem wskazują, że roślina ta może wspomagać leczenie atopowego zapalenia skóry (AZS). W modelu zwierzęcym tego schorzenia wykazano, że wyciąg z ziela glistnika zmniejsza nasilenie objawów skórnych, świąd, stan zapalny oraz poziom przeciwciał IgE związanych z alergią. Dodatkowo obniża stężenie markerów zapalnych, takich jak TNF-α i IL-4. Wyniki te sugerują, że glistnik może mieć potencjał jako naturalne wsparcie terapii AZS, choć potrzebne są dalsze badania u ludzi.

Wspiera i reguluje pracę układu pokarmowego

Glistnik jaskółcze ziele od dawna stosowany był w problemach trawiennych, zwłaszcza przy niestrawności, uczuciu pełności czy wzdęciach. Zawarte w nim alkaloidy pobudzają wydzielanie żółci i soków trawiennych, wspierając prawidłowe funkcjonowanie wątroby oraz łagodząc stan zapalny pęcherzyka żółciowego. Dzięki temu roślina uśmierza dolegliwości wynikające ze słabego trawienia tłustych potraw i może wspomagać procesy metaboliczne.

Dodatkowo glistnik wykazuje działanie rozkurczowe na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego. Oznacza to, że może zmniejszać bolesne skurcze jelit, bóle brzucha czy kolki żółciowe, a także łagodzić uczucie napięcia w jamie brzusznej. W medycynie ludowej wykorzystywano go także w łagodnych stanach zapalnych przewodu pokarmowego.

Czy glistnik zwalcza glizdy?

Tak, w medycynie ludowej glistnik jaskółcze ziele był stosowany również jako środek do zwalczania robaków przewodu pokarmowego (do usuwania pasożytów wewnętrznych), w tym glisty ludzkiej.

Właściwości przeciwpasożytnicze przypisuje się głównie zawartym w roślinie alkaloidom izochinolinowym. Współcześnie jednak nie zaleca się takiego zastosowania ziela glistnika: skuteczne dawki mogą być jednocześnie niebezpieczne dla człowieka – ziele jest rośliną trującą.

Wspiera wątrobę

Glistnik jaskółcze ziele wspiera również pracę wątroby. Zawarte w nim alkaloidy mogą wpływać na aktywność enzymów wątrobowych, wspomagając metabolizm tłuszczów i innych substancji w organizmie. Dzięki temu roślina pomaga nie tylko w procesach trawiennych, ale również detoksykacji organizmu.

Działa uspokajająco

Glistnik jaskółcze ziele wykazuje także działanie uspokajające i łagodzące napięcie nerwowe. W tradycyjnej medycynie ziołowej stosowano go w stanach nerwowego pobudzenia, lekko podwyższonego ciśnienia spowodowanego stresem oraz przy problemach ze snem.

Działanie to polega głównie na łagodnym rozluźnieniu mięśni gładkich i uspokojeniu reakcji organizmu na stres, co może wspomagać relaksację i poprawę samopoczucia.

Działa przeciwbólowo

Wstępne badania wykazują, że frakcja białkowa ekstraktu z ziela jaskółczego może działać podobnie do morfiny, łagodząc u szczurów ból bez wpływu na aktywność ruchową. Dodatkowo wykazuje potencjał przeciwzapalny, zwłaszcza w warunkach nasilonego stanu zapalnego. Choć mechanizmy działania nie są jeszcze w pełni poznane, sugeruje się, że w odróżnieniu od innych właściwości leczniczych glistnika odpowiadają za nie białka, a nie alkaloidy.

Glistnik jaskółcze ziele na oczy

Glistnik jaskółcze ziele od wieków stosowany jest w medycynie naturalnej do leczenia problemów oczu, zwłaszcza kurzajek i brodawek powiek oraz drobnych stanów zapalnych spojówek. Sok z rośliny wykazuje działanie antyseptyczne i łagodnie ściągające, co pomaga w gojeniu drobnych uszkodzeń naskórka i ogranicza rozwój bakterii. Na rynku dostępne są homeopatyczne krople do oczu z glistnikiem.

Jak stosować glistnik jaskółcze ziele?

Glistnik jaskółcze ziele zazwyczaj stosuje się w dziennej dawce maksymalnej 12-30 mg alkaloidów (czyli 2-5 g suchego ziela). Glistnik dostępny jest w postaci ekstraktów oraz herbatek ziołowych do zaparzania, można go także wykorzystywać w formie maści, a nawet czopków. Należy unikać kontaktu glistnika z oczami i błonami śluzowymi oraz stosować go zgodnie z zaleceniami producenta.

W medycynie tradycyjnej na zmiany skórne stosuje się świeżo zebrany glistnik, a dokładniej jego sok mleczny. Nanosi się go punktowo na zmianę – zdrową skórę wokół warto zabezpieczyć wazeliną. Sok stosuje się 1-2 razy dziennie do momentu, aż kurzajka odpadnie. Jeśli pojawi się silne pieczenie lub podrażnienie, należy przerwać kurację.

Dawniej w niektórych zielarskich źródłach spotykało się przepisy na płukanki z rozcieńczonego naparu glistnika, ale w praktyce stosowanie w jamie ustnej jest obecnie odradzane ze względu na ryzyko toksyczności.

Jak zaparzyć glistnik?

Łyżeczkę ziela należy zalać szklanką wrzącej wody, parzyć pod przykryciem pół godziny, a następnie przecedzić. Spożywa się szklankę naparu rozłożoną na 3-4 porcje w ciągu dnia. Jaskółcze ziele w postaci suszu należy przechowywać w suchym i chłodnym miejscu.

Przeciwwskazania do stosowania glistnika

Mimo wszechstronnych właściwości zbyt duża dawka glistnika może mieć działanie toksyczne na organizm. Z tego powodu istnieją pewne ograniczenia w stosowaniu glistnika:

• choroby wątroby – przy stosowaniu doustnym glistnik może nasilać jej uszkodzenia,
• zaburzenia trawienne, w tym ostry nieżyt przewodu pokarmowego – ze względu na działanie drażniące błonę śluzową,
• nadciśnienie tętnicze,
• ciąża i karmienie piersią,
• stosowanie produktów leczniczych zawierających związki o działaniu hepatotoksycznym – ze względu na zwiększone ryzyko uszkodzenia wątroby.

Ze względu na wyższe ryzyko zatrucia i niepotwierdzone bezpieczeństwo stosowania, nie zaleca się wykorzystywania tej rośliny trującej u dzieci.

Glistnik – skutki uboczne

Jaskółcze ziele wywołuje skutki uboczne przede wszystkim przy jego stosowaniu doustnym.

Najczęstsze skutki uboczne to:

• uszkodzenia wątroby, a w cięższych przypadkach nawet jej niewydolność,
• dolegliwości żołądkowo-jelitowe (nudności, wymioty, biegunki, bóle brzucha),
• senność, zawroty głowy, zaburzenia świadomości,
• spowolnienie pracy serca, zaburzenia rytmu serca,
• skurcze mięśni gładkich.

Glistnik stosowany zewnętrznie (np. na brodawki) również może dawać działania niepożądane w postaci:

• podrażnienia i zaczerwienienia skóry wokół miejsca aplikacji,
• reakcji alergicznych (świąd, wysypka).