Pau d’arco (lapacho) – poznaj ciekawe właściwości i zastosowanie

Pau d'arco – co to jest?

Pau d’Arco (lapacho) to naturalny środek pozyskiwany z wewnętrznej kory drzew z rodzaju Tabebuia Impetiginosa, rosnących głównie w tropikalnych lasach Ameryki Południowej, zwłaszcza w Brazylii i Paragwaju. Drzewa te osiągające wysokość do nawet 30 m, cenione są za wyjątkowo twarde drewno i imponujące kwiaty o wyrazistych kolorach. Z tego powodu często zasadza się je w parkach, miejskich ogrodach czy na bulwarach.

Poza walorami wizualnymi drzewa lapacho (zwłaszcza lapacho czerwone) wyróżniają się wieloma prozdrowotnymi właściwościami. Najwięcej związków aktywnych znajduje się we wspomnianej korze i to właśnie ten surowiec wykorzystuje się w celach leczniczych w medycynie tradycyjnej.

Przede wszystkim wytwarza się z niej napar, który znany jest w ziołolecznictwie od setek lat. Już Inkowie i inne ludy amazońskie stosowały go w leczeniu wielu schorzeń i dolegliwości, takich jak infekcje, gorączka czy problemy żołądkowe. Pau d’arco często też nazywano „boskim drzewem” ze względu na szereg zastosowań oraz przekonanie o wyjątkowych, niemal cudownych i uzdrawiających właściwościach zdrowotnych.

Prozdrowotna herbata Inków

Napar z kory pau d’arco zawiera w sobie sporo cennych dla zdrowia bioaktywnych związków:

• Lapachol – podstawowy składnik naparu, wykazuje szerokie spektrum działania m.in. antyoksydacyjne i antynowotworowe;
• β-lapachol – przypisuje mu się właściwości przeciwnowotworowe;
• antrachinony – wykazują działanie przeciwbakteryjne;
• garbniki – działają przeciwzapalnie i przeciwdrobnoustrojowo;
• flawonoidy i glikozydy fenolowe – znane ze swoich właściwości antyoksydacyjnych i przeciwzapalnych;
• lignany – wykazują potencjale działanie przeciwnowotworowe, przeciwutleniające i regulujące gospodarkę hormonalną;
• kumaryny – wpływają na pracę układu krążenia, łagodzą stany zapalne i zwalczają wolne rodniki;
• alkaloidy – mają właściwości przeciwbólowe, przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe, a także wspierają funkcjonowanie układu nerwowego;
• składniki mineralne – m.in. żelazo, magnez, wapń, potas, mangan;

Należy pamiętać, że dotychczas przeprowadzono niewiele badań nad wpływem pau d arco na organizm i zdrowie, dlatego preparaty na jego bazie warto stosować ostrożnie, a przed rozpoczęciem kuracji należy skonsultować się z lekarzem. Co ważne, suplementy te nie powinny stanowić substytutu zróżnicowanej diety ani zdrowego trybu życia, lecz jedynie ich uzupełnienie.

Lapachol

Jednym z ważniejszych składników pau d’arco jest lapachol, związek należący do grupy naftochinonów. Przypisuje mu się właściwości przeciwnowotworowe, przeciwbakteryjne, przeciwgrzybicze i przeciwzapalne. Może wpływać na komórki nowotworowe poprzez hamowanie replikacji DNA i syntezy RNA, a także ograniczać zdolność do tworzenia przerzutów. Ponadto, działa jako antyoksydant i może modulować odpowiedź immunologiczną. Choć potencjał terapeutyczny lapacholu jest obiecujący, niektóre badania sugerują, że przy zbyt wysokim dawkowaniu może działać toksyczne.

Spore znaczenie terapeutyczne ma także β-lapachol (pochodna lapacholu). Wykazuje on obiecujące działanie przeciwnowotworowe. Związek potencjalnie powoduje śmierć guza, nie uszkadzając przy tym zdrowych tkanek. β-lapachol może również hamować tworzenie naczyń krwionośnych odżywiających guzy oraz wzmacniać działanie innych terapii jak chemioterapia czy radioterapia.

Dzięki temu β-lapachon uznawany jest za jeden z bardziej obiecujących naturalnych związków przeciwnowotworowych, jednak w dalszym ciągu jest analizowany przez naukowców, dlatego trzeba poczekać na więcej badań nad jego działaniem.

Pau d'arco – właściwości

Wiele właściwości pau d’arco wskazuje na jego potencjalne zastosowanie w leczeniu różnych schorzeń. Jednak dotychczas nie mamy jednoznacznych dowodów potwierdzających jego skuteczność u ludzi.

Większość badań przeprowadzono in vitro lub na zwierzętach, dlatego nie można jeszcze wyciągać ostatecznych wniosków dotyczących potencjalnych efektów stosowania i bezpieczeństwa terapii. Obecne dane sugerują, że pau d’arco może wykazywać następujące działania:

Wspiera odporność organizmu

Badania na zwierzętach pokazują, że pau d’arco może wspierać leczenie chorób układu immunologicznego takich jak np. łuszczyca, reumatyzm czy alergie. Etanolowe ekstrakty bazujące na korze drzewa lapacho wykazują działanie przeciwzapalne i przeciwbólowe.

Najprawdopodobniej wynika to z obecności aktywnych związków, takich jak lapachol i beta-lapachon, które wpływają na procesy immunologiczne. Aby ostatecznie potwierdzić to działanie, warto poczekać na badania z udziałem ludzi.

Działa przeciwdrobnoustrojowo

Kora drzewa Tabebuia charakteryzuje się wysoką odpornością na grzyby i bakterie, co wskazuje na możliwość jej zastosowania w leczeniu infekcji o podobnym podłożu u ludzi.

W 2020 r. (Zullo M. A. i in.) przeprowadzono badanie, którego celem była ocena skuteczności hydroksytyrozolu w zapobieganiu nawrotom kandydozy sromu i pochwy. W terapii zastosowano preparat zawierający m.in. ekstrakt z tabebuia (pau d’arco), znanej z właściwości przeciwgrzybiczych.

W badaniu wzięło udział 60 kobiet z nawracającą kandydozą. Większość z nich wcześniej miała średnio ponad 5 infekcji rocznie. Po 3 miesiącach stosowania suplementu 83% pacjentek nie doświadczyło nawrotu infekcji, a u zdecydowanej większości odnotowano poprawę objawów, takich jak świąd, pieczenie i rumień.

Tabebuia, jako składnik preparatu, mogła wspierać działanie przeciwgrzybicze, hamując rozwój drożdżaków z rodzaju Candida i wzmacniając ogólną odporność organizmu.

Co ciekawe, lapacho może wykazywać także działanie przeciwbakteryjne przeciwko Enterococcus faecalis, Staphylococcus aureus, Cryptococcus gattii i Paracoccidioides brasiliensis (Souza M. A. i in.) oraz przeciwwirusowe przeciwko wirusowi opryszczki ludzkiej (Paradowska K., Wawer I.).

Przyspieszenie gojenia się ran

W badaniu z 2008 r. (Kung H. N. i in.) wykazano, że β-lapachon może wspomagać gojenie ran. Badanie przeprowadzono zarówno na hodowlach komórkowych (in vitro), jak i na modelach zwierzęcych (in vivo).

Wykazano, że β-lapachon pobudza komórki odpowiedzialne za regenerację tkanek, takie jak fibroblasty i komórki śródbłonka, do szybszego namnażania się i przemieszczania w miejsce uszkodzenia.

U myszy, w tym również chorujących na cukrzycę, stosowanie maści z β-lapachonem przyspieszało gojenie się ran. Substancja ta stymulowała również układ odpornościowy do produkcji czynników wzrostu, które wspierają odbudowę skóry i naczyń krwionośnych.

Choć wyniki te są obiecujące, dotyczą jedynie badań przedklinicznych i wymagają potwierdzenia w badaniach na ludziach.

Na co pomaga pau d'arco?

W pau d’arco występują składniki o wyjątkowych właściwościach, które nie występują w żadnych innych roślinach. Stosowanie pau d’arco w formie suplementów diety lub wywarów może pomagać w takich przypadkach jak np.:

• przeziębienie,
• osłabiona odporność,
• przewlekłe stany zapalne,
• pierwsze oznaki starzenia się skóry,
• przewlekły stres oksydacyjny w organizmie,
• spożywanie małej ilości antyoksydantów z diety,
• częste infekcje wirusowe, bakteryjne i grzybicze,
• podwyższone ryzyko wystąpienia chorób cywilizacyjnych.

Jak stosować pau d'arco?

Na rynku pau d’arco można spotkać w postaci:

• proszku,
• kapsułek,
• suszonej kory,
• nalewek (kropel).

Z suszonej kory i proszku można przygotować odwar. Wystarczy 1-2 łyżki produktu zalać szklanką wody i gotować aż do wrzenia. Następnie należy utrzymywać napar na małym ogniu przed ok. 10-15 minut. Po tym czasie odcedzić i odstawić na bok na parę minut aż przestygnie.

Tak otrzymany wyciąg nie każdemu może smakować, więc aby przełamać charakterystyczną goryczkę z lekką nutą drewna, warto do niego dodać np. cytrynę lub miód. W ciągu dnia można wypić 2-5 szklanek lapacho.

Suplementy diety z kory lapacho należy stosować zgodnie z zaleceniami producenta podanymi na opakowaniu. W przypadku kapsułek zazwyczaj rekomenduje się 2-4 sztuki do spożycia w ciągu dnia, natomiast kropel od 0,5 do 5 ml, w zależności od preparatu. Nie należy przekraczać zalecanej porcji dziennej. Suplementy przechowywać w temperaturze pokojowej z dala od małych dzieci.

Preparaty z lapacho najlepiej przyjmować po posiłku. Choć brak jednoznacznych zaleceń co do długości stosowania, zazwyczaj zaleca się przerwę po 2-4 tygodniach suplementacji. W przypadku wątpliwości dotyczących formy preparatu lub czasu jego stosowania warto skonsultować się z lekarzem.

Jaki suplement diety wybrać?

Podczas wybierania dobrej jakości preparatu z pau d’arco warto kierować się poniższymi wskazówkami:

• Skład – najlepiej, gdy suplement zawiera 100% kory pau d’arco i jest pozbawiony substancji wypełniających, barwników czy innych niepotrzebnych dodatków.
• Certyfikaty – dobry preparat posiada certyfikaty poświadczające jego bezpieczeństwo potwierdzone badaniami laboratoryjnymi.
• Standaryzacja – im precyzyjniej producent określa zawartość lapacholu i innych składników aktywnych, tym większe zaufanie może budzić dany produkt.
• Kraj pochodzenia – Brazylia lub Paragwaj.
• Forma podania i dawkowanie – zwróć uwagę, czy suplement ma wygodną formę podania oraz, czy producent jasno podaje zalecane dawkowanie.
• Opinie – o jakości produktu świadczą też opinie. Jeśli dany preparat ma uznanie wśród konsumentów i specjalistów, może to świadczyć o jego skuteczności.

Przeciwwskazania i interakcje

Przeciwwskazaniem do stosowania pau d’arco jest ciąża i karmienie piersią. Nie zaleca się także podawać go dzieciom.

Preparaty na bazie pau d’arco mogą także wchodzić w interakcję z niektórymi lekami. Przede wszystkim nie należy ich stosować jednocześnie z lekami przeciwzakrzepowymi – takie połączenie może bowiem doprowadzić do krwotoków.

Ze względu na ograniczoną liczbę badań dotyczących pau d’arco, zaleca się ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu go z jakimikolwiek lekami. Przed rozpoczęciem suplementacji warto skonsultować się z lekarzem, aby pomógł ocenić możliwe interakcje i bezpieczeństwo stosowania.

Skutki uboczne

Tak jak każdy inny suplement diety, również lapacho może wywoływać pewne skutki uboczne. Ma to miejsce w przypadku stosowania go niezgodnie z zaleceniami lub w przypadku nadwrażliwości.

Do najczęściej występujących efektów niepożądanych należą:

• biegunki,
• nudności i wymioty,
• zawroty i bóle głowy,
• zmiana zabarwienia moczu.

W skrajnych przypadkach może dojść także do wewnętrznych krwawień. Pamiętaj, aby w przypadku wystąpienia jakichkolwiek skutków ubocznych natychmiast przerwać suplementację.