Sylimaryna z ostropestu plamistego – jakie ma właściwości i na co pomaga?

Sylimaryna – co to jest?

Sylimaryna jest mieszaniną flawonolignanów naturalnie zawartych w nasionach ostropestu plamistego (Silybum marianum L.). Ostropest plamisty to jednoroczna lub dwuletnia roślina o działaniu leczniczym, zaliczana do rodziny astrowatych (Asteraceae), której początki stosowania w ziołolecznictwie sięgają czasów starożytnej Grecji i Rzymu. Dojrzałe nasiona ostropestu plamistego stanowią główną część rośliny o właściwościach leczniczych.

Sylimaryna jest najważniejszą substancją czynną ostropestu i obecnie jest nawet stosowana jako lek roślinny dostępny bez recepty (OTC), który wykazuje działanie ochronne wobec komórek wątroby.

W rzeczywistości sylimaryna jest kompleksem co najmniej siedmiu flawonolignanów, spośród których najważniejsze są:

• sylibiny (A i B),
• izosylibiny (A i B),
• sylikrystyny,
• sylidianiny,
• taksyfoliny zaliczane do flawonoidów.

Sylibina jest substancją o największej aktywności biologicznej. Większość suplementów diety zawierających wyciąg z ostropestu plamistego (Silybum marianum) ma w swoim składzie od 20 do 40% sylibiny.

Sylimaryna zawiera bioaktywne substancje, które są słabo rozpuszczalne w wodzie, źle się wchłaniają z przewodu pokarmowego i cechują się niską biodostępnością po podaniu doustnym. Wskazuje się, że wchłanianie sylimaryny z przewodu pokarmowego człowieka po podaniu doustnym wynosi zazwyczaj od 20 do 50%. Sylimaryna jest wydalana z organizmu wraz z żółcią i moczem.

Jak działa sylimaryna?

Kompleks bioaktywnych substancji zwany sylimaryną wspomaga prawidłowe funkcjonowanie organizmu, szczególnie pracę wątroby i usuwanie toksyn z organizmu. Właściwości lecznicze sylimaryny są dobrze znane już od czasów starożytnych, ponieważ znajdowała ona wówczas zastosowanie w ochronie komórek wątrobowych przed zatruciem grzybami, czy przewlekłym nadużywaniem alkoholu.

Sylimaryna stabilizuje błony komórkowe hepatocytów (komórek wątrobowych) i wspomaga ich regenerację, jak również zmniejsza stany zapalne i wspiera procesy detoksykacyjne w wątrobie, dzięki czemu działa ochronnie na komórki wątrobowe. Oprócz tego normalizuje czynność i wspomaga regenerację uszkodzonych komórek wątroby. Substancja ta działa przeciwzapalnie, osłonowo i detoksykacyjnie na wątrobę, chroni przed wnikaniem substancji szkodliwych i toksycznych do hepatocytów.

Właściwości sylimaryny

Sylimaryna wykazuje właściwości:

• hepatoprotekcyjne,
• żółciotwórcze i żółciopędne,
• przeciwzapalne,
• antyoksydacyjne,
• rozkurczające,
• detoksykujące,
• stabilizuje strukturę błon komórkowych,
• obniża stężenie cholesterolu we krwi,
• hamuje wytrącanie się blaszek miażdżycowych,
• zmniejsza ryzyko wystąpienia marskości wątroby.

Wspomaga regenerację wątroby i ma działanie ochronne

Przeprowadzone badania kliniczne z udziałem chorych na chorobę stłuszczeniową wątroby związaną z dysfunkcją metaboliczną (MASLD) wykazały, że sylimaryna skutecznie zmniejsza stężenie we krwi enzymów wątrobowych, takich jak transaminaza alaninowa (ALT) oraz transaminaza asparaginianowa (AST). Stwierdzono również znaczącą redukcję poziomu trójglicerydów oraz wzrost stężenia cholesterolu frakcji HDL w surowicy.

Wyniki niedawnej metaanalizy obejmującej 26 badań klinicznych z całościowym udziałem 2375 pacjentów ze stwierdzoną stłuszczeniową chorobą wątroby związaną z zaburzeniami metabolicznymi (MAFLD) pokazały, że sylimaryna zmniejsza poziom stłuszczenia wątroby oraz wywiera korzystny wpływ na pracę i regenerację wątroby. Wykazano, że suplementacja sylimaryną obniża stężenie prób wątrobowych (ALT i AST), co świadczy o poprawie pracy wątroby oraz usprawnieniu procesu regeneracji komórek wątrobowych. Warto również wspomnieć o tym, że sylimaryna obniża poziom cholesterolu całkowitego (średnio o 13.97 mg/dl), cholesterolu frakcji LDL (średnio o 17.13 mg/dl) oraz triglicerydów (średnio o 26.22 mg/dl) we krwi.

Fachowa literatura donosi, iż sylimaryna wspiera regenerację wątroby i działa ochronnie na wątrobę. Stres oksydacyjny, zwiększona peroksydacja lipidów i obniżona wydolność obrony antyoksydacyjnej organizmu przyczyniają się do rozwoju i postępu stłuszczeniowej choroby wątroby związanej z zaburzeniami metabolicznymi (MAFLD). Sylimaryna zapewnia ochronę wątroby przed stresem oksydacyjnym, stanem zapalnym, stłuszczeniem oraz zwłóknieniem, dzięki czemu może odgrywać ważną rolę w profilaktyce i leczeniu MAFLD.

Wspomaga trawienie

Sylimaryna wspomaga procesy trawienne z uwagi na to, że ma działanie żółciotwórcze i żółciopędne. Żółć jest produkowana w wątrobie i bierze udział w trawieniu tłuszczów, a dokładnie rzecz ujmując w ich emulgacji (rozbijaniu dużych cząsteczek tłuszczu na mniejsze) oraz eliminacji toksyn z organizmu. Ponadto sylimaryna działa rozkurczająco na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego, dzięki czemu może łagodzić bóle i skurcze brzucha oraz zapewniać komfort trawienny i lepsze samopoczucie po spożyciu ciężkostrawnych potraw.

Działa antyoksydacyjnie

Sylimaryna wykazuje właściwości przeciwutleniające, dzięki czemu neutralizuje szkodliwe działanie na organizm wolnych rodników ponadtlenkowych oraz zwiększa aktywność enzymów antyoksydacyjnych. Jej działanie antyoksydacyjne pomaga zapobiegać uszkodzeniom DNA wywołanym przez wolne rodniki. Dotychczasowe badania kliniczne potwierdzają, że sylimaryna skutecznie zmniejsza stężenie markerów stresu oksydacyjnego (dialdehydu malonowego – MDA) oraz stanu zapalnego (białka C-reaktywnego – CRP i interleukiny 6 – IL-6), a już zwłaszcza u pacjentów z cukrzycą i talasemią zwaną niedokrwistością tarczowatokrwinkową.

Obniża poziom cukru we krwi

Sylimaryna obniża poziom glukozy (średnio o 21.68 mg/dl) i insuliny na czczo (średnio o 3.76 mU/ml) oraz wartość hemoglobiny glikowanej A1c (średnio o 0.85%) szczególnie u osób z nadwagą i otyłością. Oznacza to, że sylimaryna wywiera korzystny wpływ na gospodarkę węglowodanową organizmu i może znaleźć zastosowanie w profilaktyce zaburzeń kardiometabolicznych. Przeprowadzone badania naukowe wskazują również, że sylimaryna może poprawiać wrażliwość insulinową tkanek oraz obniżać wartość wskaźnika insulinooporności HOMA-IR u pacjentów z cukrzycą typu 2 i cukrzycą z alkoholową marskością wątroby.

Może zmniejszać trądzik

Skóra skłonna do powstawania trądziku charakteryzuje się podwyższonym stresem oksydacyjnym i zmniejszoną obroną antyoksydacyjną, w porównaniu ze zdrową skórą. Ta nierównowaga przyczynia się do peroksydacji lipidów, stanu zapalnego i namnażania bakterii wywołujących trądzik. Sylimaryna wykazuje właściwości przeciwzapalne i przeciwutleniające, dzięki którym może wspomagać leczenie trądziku pospolitego o nasileniu łagodnym do umiarkowanego. Pojedyncze badania wykazały, że 4-tygodniowe stosowanie kremu do twarzy zawierającego sylimarynę może łagodzić nasilenie zmian trądzikowych oraz zmniejszać produkcję sebum, pigmentację skóry i rumień twarzy.

Czy sylimaryna wspomaga odchudzanie?

Sylimaryna nie ma istotnego wpływu na odchudzanie. W celu zmniejszenia masy ciała zaleca się przestrzeganie zasad prawidłowego odżywiania oraz prowadzenie zdrowego trybu życia (w tym regularną aktywność fizyczną).

Jak stosować sylimarynę?

Zazwyczaj stosuje się do 450 mg sylimaryny dziennie, podzielonych na 2-3 porcje. Przyjmuje się ją przed posiłkiem. SUplementacja powinna trwać co najmniej 8 tygodni.

Ekstrakt z nasion ostropestu plamistego zawierający sylimarynę jest obecnie jednym z najlepiej sprzedających się suplementów diety lub leków roślinnych dostępnych bez recepty (OTC), które znajdują zastosowanie we wspomaganiu pracy i regeneracji wątroby.

Najczęstsze wskazania do stosowania sylimaryny:

• wspomaganie leczenia uszkodzenia wątroby wywołanego działaniem leków, alkoholu lub innych substancji toksycznych (np. toksyny grzybów);
• leczenie przewlekłych stanów zapalnych wątroby;
• leczenie alkoholowej marskości wątroby;
• profilaktyka i leczenie stłuszczeniowej choroby wątroby związanej z zaburzeniami metabolicznymi (MAFLD);
• rekonwalescencja po ostrym wirusowym zapaleniu wątroby;
• dysfunkcje pęcherzyka żółciowego;
• niestrawność (wzdęcia, odbijanie, gazy) po spożyciu ciężkostrawnych produktów i potraw.

Najlepiej wybierać te preparaty dostępne na rynku, które zawierają informację o dokładnej zawartości sylimaryny w produkcie, a nie jedynie zawartości samego ekstraktu z ostropestu plamistego. Polecane są zwłaszcza te ekstrakty z ostropestu plamistego, które są standaryzowane na 80% sylimaryny i minimum 30% sylibiny. Jeśli zatem w jednej kapsułce znajduje się np. 300 mg ekstraktu z ostropestu plamistego, to powinien on dostarczać 240 mg sylimaryny (80%) oraz 90 mg sylibiny (30%). Warto również zwracać uwagę na obecność innych składników bioaktywnych, takich jak piperyna, tangeretyna czy bajkalina, które zwiększają biodostępność sylimaryny.

Dane literaturowe wskazują, że optymalne dawkowanie ekstraktu z ostropestu plamistego (standaryzowanego na minimum 70% sylimaryny) dla osób dorosłych wynosi około 450 mg na dzień, najlepiej trzy razy dziennie po 140-150 mg (1 kapsułce).

Sylimaryna powinna być stosowana trzy razy dziennie tuż przed posiłkiem przez 6-8 tygodni, aby uzyskać pożądane efekty terapeutyczne w zakresie poprawy funkcjonowania wątroby. Po upływie 6-8 tygodni często proponuje się zastosowanie dawkowania podtrzymującego wynoszącego 300 mg na dobę (1 kapsułka dwa razy dziennie). Zalecana dzienna porcja ekstraktu z ostropestu plamistego dotyczy jego ochronnego wpływu na wątrobę.

Sylimaryna – przeciwwskazania i działania niepożądane

Ze względu na brak badań dotyczących bezpieczeństwa, sylimaryna nie powinna być stosowana u:

• dzieci do 12. roku życia,
• kobiet w okresie ciąży,
• matek karmiących piersią,
• pacjentów z ostrymi zatruciami.

Sylimaryna – interakcje

Sylimaryna może wchodzić w interakcje z niektórymi lekami:

• domperidon – lek prokinetyczny, przyspieszający perystaltykę jelit,
• metronidazol – lek o właściwościach przeciwdrobnoustrojowych,
• talinolol – lek stosowany w leczeniu nadciśnienia tętniczego,
• losartan – lek przeciwnadciśnieniowy,
• indynawir – lek przeciwwirusowy,
• pyrazynamid – lek o działaniu przeciwgruźliczym.

Aktualny stan wiedzy na temat bezpieczeństwa stosowania sylimaryny wskazuje, że jest ona dobrze tolerowana przez konsumentów, ma niewiele skutków ubocznych i wykazuje właściwości przeciwzapalne, przeciwwirusowe, antyoksydacyjne i hepatoprotekcyjne.

U niektórych wrażliwych osób sylimaryna może powodować łagodne działania niepożądane, do których zalicza się najczęściej:

• biegunkę,
• bóle brzucha,
• zapalenie błony śluzowej żołądka,
• bóle głowy,
• bóle stawów,
• pokrzywkę,
• wysypkę,
• świąd skóry.