Macierzanka piaskowa- działanie i zastosowanie

23.01.2019
Data aktualizacji: 19.05.2026
Macierzanka piaskowa jest niewielką rośliną o pięknych, drobnych purpurowo-fioletowych kwiatkach. Występuje także pod szeregiem innych nazw: cząberek, macierzanka pospolita, dzięcielnica. Charakteryzuje się intensywnym ziołowym zapachem. Ma zastosowanie zarówno w kuchni jako przyprawa (często mylona jest z tymiankiem) jak i w medycynie naturalnej. W tym artykule przybliżę właściwości i zastosowanie macierzanki piaskowej.
Autor
Karina Wiśniowska
Dietetyk, psycholog

Macierzanka piaskowa – co to za roślina?

Macierzanka piaskowa (Thymus serpyllum) to niska, płożąca i zimozielona krzewinka, która tworzy gęste dywany o wysokości 5-15 cm, intensywnie pachnące ziołowo i cytrynowo. Występuje naturalnie w Polsce, jest miododajna i często stosowana w ogrodach jako roślina zadarniająca, a także ma właściwości lecznicze i kulinarne. Jest mało wymagająca, mrozoodporna, kocha słońce i suche, piaszczyste gleby. Idealna do ogrodów skalnych, na skarpy i zamiast trawnika w miejscach suchych. Macierzanka piaskowa jest często mylona z tymiankiem, jednak jest od niego niższa i bardziej płożąca.

Właściwości lecznicze macierzanki znane są już od dawna. Zawiera ona w sobie olejki eteryczne (m.in. tymol i karwakrol), flawonoidy, garbniki, substancje gorzkie, witaminę C oraz kwasy organiczne i sole mineralne.

Macierzanka piaskowa – właściwości i zastosowanie

  • Jako przyprawę stosuje się macierzankę do różnych potraw, zwłaszcza mięsnych. Jest popularna szczególnie we Francji – przyprawia się nią królicze mięso.
  • Olejki eteryczne w macierzance działają odkażająco, bakteriobójczo i wykrztuśnie. Dzięki temu można ją wykorzystać przy kokluszu, przy łagodzeniu objawów kaszlu, przy zapaleniach oskrzeli i dychawicy oskrzelowej. Ziele macierzanki powoduje intensywniejsze wydzielanie śluzu w górnych drogach oddechowych, zwiększają objętość zalegającego śluzu i upłynniają go.
  • Jest stosowana pomocniczo w grypie i przeziębieniach.
  • Silne właściwości dezynfekujące powodują, że macierzankę stosuje się również do płukania ust i gardła. Jest składnikiem past do zębów.
  • Już w medycynie ludowej wykorzystywano jej właściwości bakteriobójcze przy leczeniu chorób i dolegliwości kobiecych. Macierzanka działa rozkurczowo na mięśnie gładkie, łagodzi bóle menstruacyjne.
  • Garbniki, flawonoidy i gorycze występujące w macierzance pobudzają wydzielanie soku żołądkowego, regulują trawienie, mają działanie przeciwskurczowe i wiatropędne. Dlatego napar tego zioła wykorzystuje się przy leczeniu nieżytu żołądka, jelit, a także przy wzdęciach, nadmiernej fermentacji i przy braku apetytu.
  • Ma także działanie moczopędne, wykorzystuje się ją w zapaleniach dróg moczowych.
  • Wywar z macierzanki był stosowany dawniej przez wiejskie dziewczęta do mycia głowy. Dzięki temu skóra głowy była zdezynfekowana, a włosy mocne, pachnące i pięknie wyglądające.
  • Stosuje się również kąpiele z ziela macierzanki. Są to kąpiele wzmacniające i polecane są szczególnie dzieciom osłabionym chorobą, dorosłym, rekonwalescentom i osobom w podeszłym wieku. Kąpiel działa dezynfekująco, przeciwzapalnie, ściągająco i regenerująco.

Kąpiel z ziela macierzanki

Kąpiel z dodatkiem macierzanki piaskowej to doskonały sposób na relaks, regenerację i łagodzenie dolegliwości skórnych. Działa przeciwzapalnie, dezynfekująco i odkażająco, będąc idealnym zabiegiem dla osób osłabionych, rekonwalescentów oraz dzieci.

Przygotowanie:

  1. Zalej około 200 g ziela macierzanki 3 litrami wrzącej wody.
  2. Zaparzaj pod przykryciem przez 20–30 minut.
  3. Przecedź napar bezpośrednio do wanny wypełnionej ciepłą wodą (optymalna temperatura to około 37–38°C).

Czas trwania kąpieli powinien wynosić 10-15 minut. Po kąpieli zawiń się w ręcznik i połóż do łóżka, nie wycierając dokładnie skóry,

Napar z macierzanki

Stosujemy w przypadku nieżytu górnych dróg oddechowych, grypy, anginie, kaszlu, kokluszu, zatruciu pokarmowym.

Przygotowanie:

  1. Łyżkę ususzonego ziela zalej szklanką wrzątku.
  2. Parz pod przykryciem 10-15 minut.
  3. Pół szklanki naparu pij 2 razy dziennie.

W przypadku schorzeń górnych dróg oddechowych warto dodać do naparu łyżkę miodu. Miód działa jak naturalny syrop – powleka i nawilża błony śluzowe gardła, łagodzi podrażnienia i ogranicza odruch kaszlowy. Pomaga zarówno przy kaszlu suchym, jak i mokrym

Stężony napar do stosowania zewnętrznego

Stosujemy do obmywań ran i kompresów na zapalone miejsca skóry, do płukania ust.

Przygotowanie:

  1. 2,5 łyżki macierzanki zalej 1,5 szklanki gorącej wody.
  2. Podgrzewaj pod przykryciem do zagotowania.
  3. Odstaw na 15 minut aż naciągnie, przecedź.

Macierzanka jest ziołem o bardzo szerokim zastosowaniu. Jej właściwości były wykorzystywane już przez starożytnych. Z jej mocy korzystała także medycyna ludowa. Dzięki jej składnikom można ją stosować m.in. przy problemach z górnymi oddechowymi, układem moczowym, przy kłopotach żołądkowych. Jest także środkiem silnie dezynfekującym i antybakteryjnym.

FAQ
  • Jak uprawiać macierzankę piaskową?

    Macierzanka piaskowa (Thymus serpyllum) to niewymagająca, miododajna bylina okrywowa. Najlepiej rośnie na stanowiskach bardzo słonecznych i ciepłych, w glebie piaszczystej, przepuszczalnej i ubogiej w składniki pokarmowe. Gleba powinna być lekka, żwirowa lub piaszczysta, o odczynie od lekko kwaśnego do obojętnego (pH ok. 5,5 – 7,5). Jest bardzo odporna na suszę i deptanie

  • Jakie są skutki uboczne macierzanki piaskowej?

    Macierzanka piaskowa jest uznawana za zioło bezpieczne, jednak przy nieprawidłowym stosowaniu lub nadmiernych dawkach może wywołać skutki uboczne. Należą do nich: podrażnienie błony śluzowej żołądka, nudności lub wymioty; reakcje alergiczne takie jak wysypka, świąd lub zaczerwienienie skóry (szczególnie przy stosowaniu olejków).

  • Jakie są przeciwwskazania do stosowania macierzanki piaskowej?

    Przeciwwskazania do stosowania macierzanki piaskowej to:

    • Choroby tarczycy: osoby zmagające się z problemami tarczycowymi powinny skonsultować się z lekarzem.
    • Ciąża i karmienie: brak jest wystarczających danych potwierdzających bezpieczeństwo, dlatego zaleca się ostrożność.
    • Dzieci: napary nie są zalecane dla małych dzieci, a olejków nie powinno się stosować u dzieci poniżej 6. roku życia.
    • Kamica żółciowa: ze względu na stymulację wydzielania żółci
Bibliografia
  • Źródła
    1. Debaggio T., Tucker A. (2009). The Encyclopedia of Herbs. Timber Press, s. 482, ISBN 9781604691344.
    2. Mazerant A., Mała księga ziół. Warszawa: Inst. Wyd. Zw. Zawodowych, 1990, s. 111-112.
    3. Ruggiero M., et al., A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248
Materiał ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej. Materiał opisuje substancje i ich możliwe zastosowania na podstawie ogólnodostępnych publikacji, badań i materiałów znalezionych w internecie, prasie oraz książkach. Materiał nie jest opisem suplementu diety ani żadnego innego produktu zawierającego w/w składniki. W przypadku stosowania suplementów diety pamiętaj, by nie przekraczać zalecanej dziennej porcji,i że nie mogą być one stosowane jako substytut zróżnicowanej diety. Pamiętaj, że bardzo ważny i zalecany jest zrównoważony sposób żywienia i zdrowy tryb życia. Każdy suplement diety przechowuj w miejscu niedostępnym dla małych dzieci.
Komentarze (0)
Skomentuj
0 0 głosy
Article Rating
guest
0 komentarzy
Najstarsze
Najnowsze Najwięcej głosów
Opinie w linii
Zobacz wszystkie komentarze
Prosto dla zdrowia
Poznaj nasze produkty