Jakie suplementy warto stosować przy osteoporozie? Magister farmacji wskazuje pomocne składniki

Jakie suplementy na osteoporozę?

Analiza składników wspierających zdrowie kości

Wapń

Wapń jest najobficiej występującym minerałem w organizmie człowieka, odgrywającym istotną rolę w tworzeniu kości. Wraz z fosforanami nadaje kościom wytrzymałość i odporność na obciążenia. Kości stanowią główny magazyn tego pierwiastka i gdy zaczyna go brakować, organizm bardzo chętnie korzysta ze swoich rezerw i uwalnia wapń z kości.

Za prawidłową gospodarkę wapniową organizmu odpowiadają m.in. jelita, nerki, parathormon oraz witamina D. Wraz z wiekiem i zachodzącymi wtedy zmianami hormonalnymi zapotrzebowanie na wapń rośnie, dlatego też warto zwiększyć jego podaż w diecie lub włączyć suplementację. Jak zrobić to najlepiej? Otóż wapń bardzo lubi towarzystwo:

• witaminy D,
• fruktooligosacharydów (FOS),
• galaktooligosacharydów (GOS),
• laktozy,
• białka zwierzęcego,
• kwaśnego środowiska w żołądku.

Natomiast leki zobojętniające kwas żołądkowy, cholestyramina, tetracykliny, suplementy żelaza, kwas fitynowy, kwas szczawiowy i inhibitory pompy protonowej (nazywane przez pacjentów osłoną przy lekach) będą obniżać wchłanianie wapnia.

Wapń najkorzystniej przyjmować w trakcie posiłków. Pora dnia nie ma tutaj istotnego znaczenia, warto jednak rozbić dawkę dobową na dwie lub trzy mniejsze – zwykle zaleca się stosowanie 500–600 mg wapnia na dzień. Wyjątki w dawkowaniu wapnia stanowią:

• kobiety w ciąży 1000–1500 mg,
• kobiety po menopauzie 1000 mg,
• seniorzy 1500 mg.

Witamina D

Witamina D to jeden z hormonów steroidowych naszego organizmu, a jednym z jej najważniejszych zadań jest utrzymanie homeostazy gospodarki wapniowo-fosforanowej. Bierze ona udział w utrzymaniu masy i siły mięśni, a także struktury kości. Około 80-90% witaminy D jest pozyskiwane z syntezy skórnej po ekspozycji na światło słoneczne, natomiast 10-20% dostarczamy z dietą (ryby, grzyby, niektóre produkty mleczne).

Witaminę D powinna suplementować znaczna część naszej populacji, zwłaszcza ze względu na stosunkowo małą ilość słonecznych dni, które indukują syntezę witaminy D w skórze, dodatkowo niska zawartość tej witaminy w pożywieniu sprzyja niedoborom. Szczególną uwagę należy zwrócić tutaj na seniorów, którzy często wykazują deficyt witaminy D oraz upośledzone wchłanianie wapnia z racji wieku.

Witamina K2

Witamina K to substancja rozpuszczalna w tłuszczach, występuje w postaci filochinony (K1) i menachinonu (K2). Oprócz procesów krzepnięcia, witamina K2 przyczynia się do utrzymania homeostazy wapnia – to ona aktywuje białka odpowiedzialne za wiązanie wapnia do kości, dlatego świetnie uzupełnia działanie witaminy D. Badania pokazują, że suplementacja witaminy K przez czas od 6 miesięcy do 4 lat, może zwiększać gęstość mineralną kości lędźwiowej. Natomiast w innym badaniu wykazano, że przyjmowanie większych dawek witaminy K2 zmniejszało ryzyko złamań.

W suplementach diety znajdziemy najczęściej witaminę K2 głównie w postaci MK-7. Charakteryzuje się ona bardzo dobrą wchłanialnością i długą ekspozycją w organizmie. Zalecane dziennie spożycie witaminy K dla dorosłych kobiet wynosi 55 mcg/dzień, natomiast mężczyźni powinni przyjmować jej 65 mcg/dzień. Wskaźnikiem niedoboru witaminy K jest niedokarboksylowana osteokalcyna (ucOC), można zbadać ją przez pobranie krwi w laboratorium.

Magnez

Magnez jest niezbędny do metabolizmu wapnia. Około połowa całej zawartości magnezu z organizmu gromadzi się w kościach. Poprawia on ich strukturę i indukuje namnażanie się komórek kościotwórczych, jest on również niezbędny do aktywacji witaminy D.

Magnez jest szeroko rozpowszechniony produktach spożywczych i łatwo go dostarczyć z dietą, jednak używki, wysokoprzetworzona żywność i przewlekły stres mogą przyczyniać się do powstawania jego niedoboru – warto wtedy rozważyć suplementację. Należy jednak pamiętać, że magnez z wapniem mają wspólny mechanizm wchłaniania, dlatego jednoczesne ich przyjmowanie może obniżać biodostępność drugiego.

Składniki pośrednio wpływające na układ kostny

Na obrót kostny mają również wpływ hormony tarczycy. Biorą udział w dojrzewaniu szkieletu u młodych oraz utrzymaniu struktury i wytrzymałości kości u dorosłych. W przypadku dysfunkcji pracy tarczycy, jakim może być jej nadczynność, może dojść do nadmiernego uwalniania wapnia z kości i utraty go z moczem.

Nieleczona nadczynność tarczycy zwiększa utratę gęstości kości nawet o 20%. Co ciekawe, nadczynność może również wystąpić w postaci subklinicznej i mimo skąpych objawów i „prawie” dobrych parametrów TSH, prowadzić do utraty masy kostnej.
Co ciekawe, wykazano również zależność subklinicznej niedoczynności tarczycy ze zmniejszoną gęstością kości udowej u mężczyzn i kobiet.

Jod

Jod kojarzy nam się głównie z tarczycą i tak też jest tutaj. Wchodzi on w skład hormonów tarczycy, które biorą udział w metabolizmie tkanki kostnej. Zarówno niedobór, jak i nadmiar jodu może wpłynąć na kondycję naszych kości, dlatego warto zadbać o jego prawidłowy poziom. Badania pokazują, że kobiety w okresie okołomenopauzalnym oraz wykazujące osteopenię wykazują zwiększone wydalanie jodu z moczem.

Dzienne zapotrzebowanie na jod w ilości 150 mcg pokryjemy z powodzeniem dzięki zbilansowanej diecie. Znajdziemy go w rybach morskich, algach, żółtkach jaj czy produktach mlecznych. W suplementach diety jod najczęściej wy stępuje w postaci jodku potasu lub jodku sodu – obie formy są dobrze przyswajalne. Często znajdziemy również informacje, aby jod suplementować wraz z selenem, a jest to istotne w kontekście działania hormonów tarczycy.

Selen

Selen jest pierwiastkiem śladowym i niezbędnym składnikiem różnych enzymów oraz białek, zwanych selenoproteinami, które czuwają nad aktywacją komórek kościotwórczych. Badania wykazują, że niski poziom selenu wiąże się mniejszą gęstością mineralną kości. Należy jednak dodać, że sama suplementacja selenem u osób bez niedoboru nie poprawi stanu kości, gdyż jest on elementem wielu skomplikowanych procesów.

Selen występuje w wielu produktach spożywczych, a jego dobrym źródłem są przede wszystkim ryby i owoce morza, mięso, drób, jaja, produkty mleczne oraz produkty zbożowe. W suplementach diety znajdziemy różne formy selenu nieorganiczne: selenian/selenin sodu oraz organiczne: selenometionina czy selenocysteina. Formy organiczne wykazują znacznie lepszą biodostępność.

Tabela podsumowująca składniki aktywne pomocne przy osteoporozie

W poniższej tabeli zebrałam podsumowanie składników aktywnych, które są ważne dla prawidłowego funkcjonowania układu kostnego. Wedle możliwości, zadbaj o ich obecność w diecie, a przed rozpoczęciem suplementacji, skonsultuj się z lekarzem, farmaceutą lub dietetykiem klinicznym.

Osteoporoza – cichy złodziej kości

Osteoporoza to przewlekła metaboliczna choroba kości, w której dochodzi do spadku gęstości mineralnej kości i pogorszenia ich struktury, przez co stają się bardziej kruche i podatne na złamania. Wraz ze spadkiem masy kostnej rośnie ryzyko złamań nawet przy niewielkich urazach, przy codziennych czynnościach.

Niestety wyniki badań są bezlitosne, najbardziej narażone na skutki osteoporozy są kobiety, zwłaszcza w okresie okołomenopauzalnym. Szacuje się, że w ciągu 15 lat po przebyciu menopauzy ¾ ubytku kośćca jest związane z niedoborem estrogenów. Statystyki mówią, że co druga kobieta i co piąty mężczyzna po 50. r.ż. będą cierpieć na osteoporozę. W grupie podwyższonego ryzyka są również osoby stosujące przewlekle glikokortykosteroidy.

Osteoporoza działa podstępnie, nie daje na początku wyraźnych objawów. Jeśli pojawią się już symptomy, świadczy to o rozwiniętej chorobie:

• złamania przy niewielkim urazie,
• utrata wzrostu na skutek załamania trzonu kręgów,
• ból kręgosłupa związany ze złamaniami kręgów,
• przewlekły ból po przebytych złamaniach,
• ograniczenie ruchomości,
• wadliwa postawa ciała.

Zadbaj o zdrowie kości – kompleksowy poradnik ekspertów

O tym, jak dbać o układ kostny wypowiadają się ekspertki Aura Herbals.

Regularne badania

O tym, jak ważne są badania, wypowiada się nasza ekspertka lekarz-dietetyk Honorata Mruk-Mazurkiewicz.

Przydatna również może być ocena funkcji tarczycy i przytarczyc w celu określenia funkcjonowania gospodarki wapniowo-fosforanowej. Co ważne, wyniki wszystkich badań powinny być interpretowane całościowo, szczególnie z oceną ryzyka złamań.

Różnorodna i odżywcza dieta

Aby uzupełnić wapń w organizmie warto zadbać o produkty bogate w wapń w diecie takie jak przetwory mleczne, orzechy, nasiona i wysoko zmineralizowaną wodę. Można również wspomagać się suplementacją wysokoprzyswajalnego wapnia.

Aktywność fizyczna

Aktywność fizyczna stymuluje tworzenie tkanki kostnej, wzmacnia mięśnie i poprawia równowagę, co skutecznie spowalnia utratę masy kostnej i zmniejsza ryzyko złamań.

Zdrowie mikrobioty jelitowej

Mikrobiota jelitowa pełni w organizmie szereg ważnych funkcji, a jej różnorodność i kondycja może mieć wpływ na stan błony śluzowej jelit i przebieg wchłaniania mikroelementów do krwioobiegu. Probiotyki produkują maślan i propionian, który odżywia śluzówkę i poprawia przyswajanie wapnia. Doskonałym źródłem probiotyków są fermentowane produkty mleczne i kiszonki.

Badania pokazują, że suplementacja odpowiednich probiotyków może zwiększyć gęstość mineralną kości również poprzez spadek aktywności parathormonu. Działanie takie wykazują:

• Lactobacillus reuteri ATCCPTA 6475,
• Lactobacillus paracasei DSM 13434,
• Lactobacillus plantarum DSM 15312,
• Lactobacillus plantarum DSM 15313.