Jak mio-inozytol wpływa na niedoczynność tarczycy i chorobę Hashimoto?

Czym jest inozytol?

Inozytol to naturalnie występujący związek zaliczany do grupy alkoholi cukrowych. Jest obecny w organizmie człowieka, ale też wielu produktach spożywczych. Inozytol znajdziemy w największej ilości w owocach cytrusowych, ale też w produktach pełnoziarnistych, roślinach strączkowych, orzechach czy nasionach. Często określa się inozytol witaminą B8, jednak nie jest to poprawna wersja, gdyż organizm potrafi sam go syntetyzować.

Jego niedobór występuje rzadko, ale w niektórych przypadkach klinicznych i zaburzeniach hormonalnych jego suplementacja może przynosić korzyści metaboliczne dobrze opisane w badaniach klinicznych.

Z naukowe i biologicznego punktu widzenia inozytol jest składnikiem fosfolipidów budujących błony komórkowe. Uczestniczy w przekazywaniu sygnałów hormonalnych, regulacji procesu wychwytu glukozy, syntezie glikogenu czy funkcjonowaniu układu nerwowego. Badania wskazują, że inozytol działa jako ważny przekaźnik dla hormonów, w tym insuliny czy hormony folikulotropowego FSH.

Szczególnie dobrze przebadany jest w kontekście wsparcia terapii leczenia zespołu policystycznych jajników PCOS (obecnie nowa nazwa to PMOS – ang. polyendocrine metabolic ovarian syndrome; wielogruczołowy zespół metaboliczno-jajnikowy), gdzie obserwuje się pozytywny wpływ na cykl menstruacyjny, masę ciała czy gospodarkę cukrową.

Mio-inozytol a inozytol – różnice

Nazwa inozytol odnosi się do szerokiej grupy izomerów o tym samym wzorze chemicznym, natomiast mio-inozytol (myo inositol) jest najpopularniejszą, najpowszechniejszą i najlepiej poznaną formą inozytolu.

W organizmie człowieka stanowi główną i dominującą formę i odpowiada za większość opisywanych korzyści metabolicznych. W praktyce klinicznej, to właśnie mio-inozytol jest najczęściej stosowany w formie suplementu diety, szczególnie dla kobiet z PMOS, wspomaganiu płodności kobiet czy gospodarki hormonalnej w przebiegu chorób tarczycy jak Hashimoto.

D-chiro-inozytol

D-chiro-inozytol jest kolejną aktywną formą inozytolu, która powstaje z opisanego wyżej mio-inozytolu przy działaniu odpowiedniego enzymu zależnego od insuliny (epimeraza). W przeciwieństwie do mio-inozytolu, D-chiro inzoytol pełni głównie rolę w syntezie glikogenu i magazynowaniu energii. Obie formy pełnią funkcję mediatora dla sygnału insuliny, jednak ich działanie metaboliczne nieco się różni. Wyniki badań wskazują, że połączenie obu form może przynosić korzystny wpływ szczególnie u kobiet z zespołem policystycznych jajników PMOS.

Inozytol a tarczyca. Jak inozytol wpływa na tarczycę?

W ostatnich latach coraz więcej uwagi skupia się na potencjalnej roli inozytolu we wspieraniu prawidłowej pracy tarczycy, zwłaszcza u pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi. Szczególną uwagę przykłada się do mio-inozytolu, który bierze udział w przekazywaniu sygnałów wewnątrz komórek tarczycy i wpływa na mechanizmy odpowiedzialne za produkcję hormonów tarczycy.

Reguluje poziom TSH

Jedną z lepiej udokumentowanych korzyści stosowania inozytolu jest jego wpływ na poziom TSH. Bierze on udział w szlaku sygnałowym receptora TSH obecnego na powierzchni komórek tarczycy. Po połączeniu hormonu TSH z receptorem dochodzi do aktywacji wtórnych przekaźników, w których ważną rolę odgrywa właśnie inozytol. Niedobór mio-inozytolu może prowadzić do osłabienia odpowiedzi komórki tarczycy na hormon TSH, a tym samym pogorszyć funkcjonowanie i wydolność gruczołu.

W badaniach klinicznych Nordio et al. (2013) oceniano skuteczność połączenia mio-inozytolu z selenem u osób z Hashimoto oraz subkliniczną niedoczynnością gruczołu tarczycy. Wyniki sugerują, że suplementacja może korzystnie wpływać na poziom hormonu tyreotropowego TSH, ograniczać stan zapalny i zmniejszać nasilenie aktywności procesu autoimmunologicznego. Co ważne, opisane korzyści uzyskano bez skutków ubocznych, co sprawia, że zastosowanie tych suplementów staje się interesującą interwencją i wsparciem standardowego leczenia.

Z kolei w badaniu Ferrari et al. (2017) u pacjentów z nowa zdiagnozowaną chorobą Hashimoto zastosowano leczenie mio-inozytolu w połączenie selenu (83 mcg) z mio-inozytolem (600 mg) 2 razy dziennie przez 6 miesięcy. Przed leczeniem i po 6 miesiącach wykonano pełną ocenę tarczycy. Po interwencji stężenie hormonu tyreotropowego (TSH) istotnie spadło w porównaniu z wartościami wyjściowymi, nastąpiło również obniżenie stężenia autoprzeciwciał przeciwtarczycowych anty TG.

Redukuje autoimmunizację

Choroba Hashimoto charakteryzuje się obecnością przeciwciał przeciwko peroksydazie tarczycowej anty TPO oraz przeciwciał przeciwko tyreoglobulinie anty TG. Przeciwciała te prowadzą do stopniowego uszkadzania komórki tarczycy, utrzymującego się stanu zapalnego oraz systematycznie pogarszającego się funkcjonowania gruczołu. W kilku badaniach wykazano, że połączenie selenu z inozytolem prowadzi do istotnego obniżenia stężenia przeciwciał, a jednocześnie obserwowano zmniejszenie markerów stanu zapalnego czy normalizację cytokin uczestniczących w odpowiedzi immunologicznej.

W randomizowanym kontrolowanych badaniu Nordio et al. (2017), 168 pacjentów z Hashimoto podzielono losowo na 2 grupy:

• jedna otrzymywała mio-inozytol z selenem (MI-Se);
• druga przyjmowała tylko selen (Se).

Celem badania było kolejny raz sprawdzenie odpowiedzi pacjentów z chorobą Hashimoto i z subkliniczną niedoczynnością tarczycy na leczenie mio-inozytolem i selenem na przywrócenie prawidłowej funkcji tarczycy. Wyniki, jakie otrzymano, to istotne obniżenie poziomu TSH, przeciwciał przeciwtarczycowych i przeciwciał przeciw tyreoglobulinowych u pacjentów leczonych skojarzoną suplementacją: inozytol + selen po 6 miesiącach leczenia. Zaobserwowano również istotny wzrost stężenia wolnej T4 w surowicy w grupie MI-Se, wraz z poprawą jakości życia pacjentów.

Wspomaga konwersję T4 do T3

Wpływ inozytolu na konwersję tyroksyny T4 do trijodotyroniny T3 nie został dotychczas tak dobrze udokumentowany, jak jego działanie na hormon TSH czy procesy autoimmunologiczne. Obecne badania sugerują jednak, że poprawa funkcjonowania komórek tarczycy oraz ograniczenie stanu zapalnego mogą pośrednio wspierać utrzymanie prawidłowych stężeń aktywnego hormonu T3. Proces przemiany T4 do aktywne formy T3 zachodzi głównie w wątrobie i innych tkankach obwodowych, a jego przebieg zależy między innymi od odpowiedniej dostępności selenu, który jest składnikiem dejodynaz odpowiedzialnych za aktywację hormonów tarczycy.

Jednym z dowodów jest wyżej opisane badanie i chociaż nie można jednoznacznie stwierdzić, że sam inozytol bezpośrednio zwiększa konwersję T4 do T3, to dostępne dane wskazują, że poprzez poprawę funkcjonowania tarczycy, ograniczenie działania cytokin zapalnych oraz redukcję autoimmunizacji, może tworzyć korzystne warunki dla prawidłowego metabolizmu hormonów tarczycy. Stanowisko zespołu ekspertów dotyczące suplementacji mio-inozytolu podkreśla, że najbardziej obiecujące efekty obserwuje się właśnie przy jednoczesnym stosowaniu selenu, zwłaszcza u osób z Hashimoto.

Inne korzyści ze stosowania mio-inozytolu

Mio-inozytol jest jednym z najlepiej przebadanych składników stosowanych w leczeniu zespołu policystycznych jajników PCOS . Jego działanie wynika przede wszystkim z wpływu na sygnalizację insulinową oraz funkcjonowanie jajników. Aktualne metaanalizy wskazują, że suplementacja mio-inozytolem może poprawiać parametry metaboliczne i reprodukcyjne u kobiet z PMOS, przy jednocześnie bardzo dobrym profilu bezpieczeństwa.

• Poprawia transport i wychwyt glukozy: inozytol pełni funkcję wtórnego przekaźnika w szlaku działania insuliny. Bierze udział w wychwycie glukozy przez komórki oraz reguluje aktywność transporterów glukozy. Suplementacja może przywracać prawidłowe funkcjonowanie tych szlaków metabolicznych, dzięki czemu poprawia wrażliwość na insulinę i ogranicza epizody hiperinsulinemii.
• Wspiera owulację: to jedna z lepiej udokumentowanych korzyści stosowania mio-inozytolu. Nadmiar insuliny może zaburzać prawidłową odpowiedź jajników na hormon folikulotropowy (FSH), co prowadzi do zaburzeń dojrzewania pęcherzyków i braku owulacji (trudność lub brak możliwości zajścia w ciążę). Poprawa wrażliwości insulinowej powoduje stopniową normalizację funkcji jajników oraz zwiększenie częstości cykli owulacyjnych.
• Reguluje cykl menstruacyjny: zaburzenia miesiączkowania należą do jednych z częstszych objawów PMOS. Dzięki poprawie sygnalizacji insuliny, redukcji hiperandrogenizmu oraz przywracaniu cykli owulacyjnych, inozytol może wspierać regularność cyklu u kobiet. W wielu badaniach obserwowano skrócenie czasu między miesiączkami oraz zwiększenie liczby regularnych cykli po kilku miesiącach suplementacji.
• Wspiera rozwój oocytów i komórek jajowych: inozytol odgrywa kluczową rolę w procesach komórkowych zachodzących w obrębie pęcherzyka jajnikowego. Jest naturalnym składnikiem płynu pęcherzykowego otaczającego rozwijający się oocyt i uczestniczy w przekazywaniu sygnałów związanych z działaniem hormonu FSH. Dzięki temu wpływa pozytywnie na dojrzewanie i jakość komórek jajowych.
• Zmniejsza HOMA-IR: to jeden z wykorzystywanych wskaźników oceniających insulinooporność. Podwyższone wartości HOMA-IR są charakterystyczne dla wielu kobiet z PMOS i wiążą się ze zwiększonym ryzykiem zaburzeń metabolicznych, przyrostu masy ciała i tkanki tłuszczowej oraz rozwoju cukrzycy typu 2. Autorzy badania Unfer et al. (2012) wykazali istotne statystycznie obniżenie wskaźnika HOMA-IR po suplementacji mio-inozytolem. Wyniki te potwierdzają, że inozytol poprawia wrażliwość insulinową i może korzystnie wpływać na parametry metaboliczne kobiet z PMOS czy zaburzeniami metabolicznymi.
• Wspiera układ nerwowy: Inozytol wpływa na produkcję neuroprzekaźników, takich jak serotonina i dopamina. Wpływa na wrażliwość receptorów układu nerwowego i wspiera szlaki metaboliczne związane z przekaźnikami nerwowymi (np. ścieżki fosfoinozytydowe), wpływając na to, jak neurony się ze sobą komunikują.

Czym jest niedoczynność tarczycy i choroba Hashimoto?

Niedoczynność tarczycy to zaburzenie endokrynologiczne, w którym tarczyca produkuje zbyt mało hormonów T4 i T3. Prowadzi to do spowolnienia procesów metabolicznych w całym organizmie. Do najczęstszych, chociaż mało specyficznych uciążliwych objawów należą przewlekłe zmęczenie, przyrost masy ciała, uczucie zimna, pogorszenie koncentracji, suchość skóry oraz objawy ze strony układu pokarmowego jak zaparcia. Szczególną postacią jest subkliniczną niedoczynnością tarczycy, w której obserwuje się podwyższony poziom TSH przy jeszcze prawidłowych stężeniach hormonów tarczycy.

Choroba Hashimoto jest najczęstszą przyczyną niedoczynności tarczycy (szacuje się, że to 90% przypadków). W jej przebiegu układ odpornościowy produkuje przeciwciała, które stopniowo uszkadzają komórki tarczycy. Prowadzi to do przewlekłego stanu zapalnego i stopniowej utraty zdolności do produkcji hormonów. W niektórych przypadkach choroba niestety przez wiele lat przebiega bezobjawowo.

Jaki inozytol wybrać?

W kontekście zdrowia tarczycy najczęściej stosowana i najlepiej przebadana dawka to 600 mg mio-inozytolu oraz 83–100 mcg selenu dziennie. W przeciwieństwie do leczeniu PCOS (PMOS), gdzie najczęściej wykorzystuje się także D-chiro-inozytol w proporcji 1:40 z mio-inozytolem w dawce 2×2 g dziennie, w chorobach tarczycy nie ma obecnie wystarczających dowodów za stosowaniem konkretnych proporcji. Dlatego u pacjentów z Hashimoto rekomendowany jest przede wszystkim czysty inozytol w połączeniu z selenem.

Jak stosować inozytol w chorobach tarczycy?

Badania kliniczne najczęściej wykorzystywały dawkę 600 mg mio-inozytolu oraz 83–100 mcg selenu dziennie. Suplementy można przyjmować rano lub wieczorem, najlepiej o tej samej porze dnia, aby być regularnym. Nie ma jednoznacznych dowodów wskazujących na przewagę konkretnej pory przyjmowania, ale warto zachować dla bezpieczeństwa odstęp 3-4 godzin od zażycia leków stosowanych w leczeniu tarczycy. Pierwsze efekty obserwowano zazwyczaj po około 3–6 miesiącach suplementacji.

Jak dbać o zdrowie tarczycy z pomocą diety?

W praktyce dietetycznej największe znaczenie ma zbilansowana, przeciwzapalna, zdrowa dieta oparta na produktach świeżych i możliwie nisko przetworzonych. Szczególnie istotne są źródła

• selenu,
• cynku,
• żelaza,
• witamin z grupy B,
• jodu,
• kwasów omega-3,

które uczestniczą w produkcji i metabolizmie hormonów tarczycy.

W codziennej diecie warto uwzględniać ryby morskie, jaja, nabiał, strączki, chude mięso, orzechy, nasiona, oliwę, warzywa, owoce (szczególnie jagodowe) oraz źródła nisko oczyszczonych węglowodanów jak kasze, mąki pełnoziarniste czy pieczywo na zakwasie.

W swojej praktyce dopasowuje zalecenia do danego pacjenta w zależności od preferencji żywieniowych i wykazywanych jednocześnie niedoborów. Aktualne stanowisko zespołu ekspertów podkreśla, że nie istnieje jedna uniwersalna dieta dla wszystkich osób z chorobami tarczycy w tym Hashimoto natomiast wzorzec żywienia zbliżony do diety śródziemnomorskiej zdaje się najlepszym kierunkiem.