Czy witaminę A w kroplach można przedawkować?

Jaka dawka witaminy A jest toksyczna?

Zalecane dzienne spożycie (RDA) witaminy A dla dorosłych wynosi 800  μg RE/dzień. Jednostką miary aktywności witaminy A są ekwiwalenty retinolu (RE), które odpowiadają 1 μg retinolu lub 3,33 jednostek międzynarodowych (IU) aktywności witaminy A w postaci retinolu.

Za górny tolerowany poziom spożycia (UL) dla osób dorosłych uznaje się 3000 µg RAE (około 10 000 IU) retinolu dziennie. Długotrwałe przekraczanie tej wartości zwiększa ryzyko działań niepożądanych.

Warto pamiętać, że beta-karoten pochodzący z żywności nie powoduje hiperwitaminozy A, ponieważ organizm reguluje jego przekształcanie w retinol. Ostra toksyczność pojawia się gdy dorośli i dzieci przyjmują odpowiednio więcej niż 100× i 20× dziennego zalecanego spożycia witaminy A w ciągu kilku godzin lub dni. Stanowi to mniejszy problem, gdyż po zaprzestaniu suplementacji organizm skutecznie pozbywa się nadmiaru.

Nie jest jednak już tak kolorowo, gdy pacjent przewlekle przekracza dawki, przez miesiące lub lata, gdy jego dzienne spożycie wynosi > 25 000 IU przez > 6 lat i > 100 000 IU przez > 6 miesięcy. U dzieci dzienne spożycie 1500 IU/kg masy ciała może już skutkować toksycznością i prowadzić do uszkodzenia wątroby i układu nerwowego.

W literaturze przytoczony jest przypadek mężczyzny, który z przepisu lekarza medycyny alternatywnej przyjmował 500 000 jednostek witaminy A dziennie przez 4 miesiące, a następnie 100 000 jednostek miesięcznie przez 6 miesięcy. Trafił do szpitala z powodu bólu mięśni, łysienia, dystrofii paznokci i wodobrzusza. Pacjent pomimo braku zmiany diety tracił na wadze.

Przedawkowanie witaminy A – objawy

Objawy zależą od tego, czy doszło do jednorazowego przyjęcia bardzo dużej dawki, czy do przewlekłego nadmiaru. Nie są one wyjątkowo charakterystyczne, co może utrudniać identyfikację przyczyny.

Ostre przedawkowanie witaminy A może powodować:

• nudności i wymioty,
• silny ból głowy,
• zawroty głowy,
• senność,
• zaburzenia widzenia.

Natomiast przewlekły nadmiar witaminy A może powodować:

• suchość i łuszczenie się skóry,
• pękanie ust,
• wypadanie włosów,
• ból kości i stawów,
• powiększenie wątroby,
• przewlekłe zmęczenie.

W przypadku wystąpienia takich objawów należy przerwać suplementację i skonsultować się z lekarzem.

Przyczyny przedawkowania witaminy A w kroplach

Najczęściej do nadmiaru dochodzi nie dlatego, że preparat jest w kroplach, ale z powodu niewłaściwego stosowania. Dlatego należy zawsze odpowiednio dobrać suplementację do swoich potrzeb.

Najczęstszymi przyczynami przedawkowania witaminy A są:

• przekraczanie zalecanej liczby kropli,
• jednoczesne stosowanie kilku suplementów zawierających witaminę A np. witamina A z tranem,
• przyjmowanie preparatu przez długi czas bez wskazań,
• nieczytanie informacji o zawartości witaminy A w jednej porcji,
• równoczesne stosowanie niektórych leków zawierających retinoidy.

Szczególną ostrożność powinny zachować kobiety planujące ciążę oraz kobiety w ciąży. Nadmiar retinolu może działać teratogennie, dlatego suplementację witaminą A w tej grupie należy zawsze konsultować z lekarzem.

Skutki przedawkowania witaminy A

Przewlekłe przedawkowanie witaminy A prowadzi do uszkodzenia wątroby, osteoporozy, uszkodzenia układu nerwowego. Opisywano również wzrost ciśnienia śródczaszkowego, określany jako rzekomy guz mózgu (idiopatyczne nadciśnienie śródczaszkowe), zwłaszcza przy bardzo wysokich dawkach.

Co ciekawe zaobserwowano, że ok.16% nastolatków, którzy stosowali izotretynoinę (pochodną witaminy A) w leczeniu trądziku, rozwinęły problemy ze zdrowiem psychicznym, dlatego nastrój pacjentów powinien być regularnie sprawdzany podczas terapii. Na szczęście działania niepożądane są rzadkie i zwykle wynikają z przewlekłego przyjmowania dawek znacznie przekraczających zalecenia.

Bezpieczne suplementacja witaminy A – wskazówki

Suplementacja witaminy A może być bezpieczna, jeśli będziesz pamiętać o kilku kwestiach:

• nie przekraczaj zalecanej dziennej porcji preparatu,
• zwróć uwagę na skład swojej diety, sprawdź, które jej składniki mogą być źródłem witaminy A,
• sprawdzaj, czy inne przyjmowane suplementy również zawierają witaminę A,
• przyjmuj preparat podczas posiłku zawierającego tłuszcz, co sprzyja prawidłowemu wchłanianiu,
• przechowuj produkt zgodnie z zaleceniami producenta,
• przed rozpoczęciem suplementacji w ciąży lub podczas jej planowania skonsultuj się z lekarzem.

Chciałabym też zwrócić uwagę na preparaty skoncentrowane typu forte, supermax itp., gdzie jedna kropla to już pokrycie dziennego zapotrzebowania na witaminę A. Są one reklamowane jako superwydajne – niestety istnieje tu ryzyko powielania dawki, co może skutkować toksycznością.

Ciekawy jest też przykład preparatów z jeszcze większymi dawkami, w których producent zaleca stosowanie dawki co drugi dzień. Sprawdzi się to, jeśli pacjent skrupulatnie notuje zastosowane przez siebie preparaty i nie będzie doprowadzał dp przedawkowania.