Spermidyna – co to jest i jakie ma właściwości?

Spermidyna – co to jest?

Spermidyna jest organicznym związkiem chemicznym z grupy poliamin, który występuje we wszystkich organizmach żywych jako regulator wzrostu, rozwoju i metabolizmu komórkowego. Spośród wszystkich poliamin, spermidyna wykazuje największą aktywność biologiczną, dlatego suplementy diety z wysoką jej zawartością cieszą się rosnącym zainteresowaniem osób dbających o zdrowie.

Głównym źródłem spermidyny w naszym organizmie jest produkcja endogenna – synteza przez komórki organizmu (w wyniku przemian aminokwasów do poliamin) oraz mikrobiotę jelitową, jak również zróżnicowana dieta bogata w tę substancję bioaktywną. W komórkach naszego organizmu, spermidyna jest wytwarzana z jej prekursora – putrescyny lub poprzez degradację sperminy. Literatura fachowa wskazuje, że wraz z wiekiem naturalna produkcja spermidyny w organizmie człowieka stopniowo się zmniejsza, a jej suplementacja może zapobiegać lub opóźniać wystąpienie chorób związanych z wiekiem.

Spermidyna – skąd ta nazwa?

Spermidyna zawdzięcza swoją nazwę nasieniu ludzkiemu, w którym została ona po raz pierwszy wykryta w XVII wieku przez niderlandzkiego przyrodnika Antoniego van Leeuwenhoeka, określanego często ojcem mikrobiologii. Choć nazwa pochodzi od nasienia, spermidyna jest naturalnie występującą poliaminą w niemal wszystkich żywych komórkach, w tym bakteriach, roślinach i zwierzętach, gdzie odgrywa kluczową rolę we wzroście i regeneracji komórek oraz procesie autofagii.

Naturalne źródła spermidyny

Spermidyna występuje naturalnie w wielu różnych produktach spożywczych, zwłaszcza pochodzenia roślinnego. Średnie dzienne spożycie spermidyny w krajach europejskich waha się od około 10 do 15 mg.

Wśród produktów spożywczych o wysokiej zawartości spermidyny wymienia się:

• kiełki roślin: zwłaszcza kiełki pszenicy, gryki, soi, brokuła
• soja i produkty sojowe: świeże i suche nasiona, natto, tempeh, miso, tofu, itp.
• grzyby: szczególnie boczniak mikołajkowy, shiitake, pieczarki
• zielone warzywa: groszek, brokuły, papryka, itp.
• owoce: jabłka, gruszki, durian, mango, pomarańcze, grejpfruty
• żywność fermentowana: długo dojrzewające sery (np. cheddar, gouda, parmezan), jogurt, kefir, pieczywo na zakwasie i kiszone warzywa
• orzechy: laskowe, ziemne, brazylijskie, itp.
• inne: kalafior, ciecierzyca, amarantus, spirulina platensis, ziemniaki, otręby i zarodki zbożowe

Jak działa spermidyna? Właściwości i zastosowanie

Spermidyna wykazuje potencjalne właściwości przeciwstarzeniowe i regenerujące dzięki stymulacji autofagii – procesu „samooczyszczania” komórek. Wspiera długowieczność, poprawia funkcjonowanie układu krążenia, wzmacnia odporność i korzystnie wpływa na regenerację tkanek.

Działa przeciwstarzeniowo (anti-aging)

Przeprowadzone badania pokazują, że suplementacja spermidyną może wydłużać życie komórek w niektórych organizmach żywych, w tym drożdży, nicieni, much i myszy. Długotrwałe utrzymywanie prawidłowego jej poziomu w organizmie może zapobiegać lub opóźniać rozwój różnych chorób związanych z wiekiem. Spermidynie przypisuje się właściwości kardioprotekcyjne, neuroprotekcyjne, immunomodulujące, przeciwutleniające, przeciwzapalne, a nawet przeciwnowotworowe.

Sugeruje się, że odpowiednio wysokie stężenie spermidyny w organizmie może spowalniać pogarszanie się różnych funkcji poznawczych oraz wspierać usuwanie składników odpowiedzialnych za tworzenie agregatów białkowych związanych z chorobą Alzheimera. Spermidyna może osłabiać szkodliwy wpływ białka tau związanego z chorobami neurodegeneracyjnymi na funkcjonowanie mitochondriów oraz wspomagać degradację uszkodzonych i zbędnych mitochondriów (mitofagię).

Wyniki niektórych badań klinicznych z udziałem osób starszych (w tym z rozpoznaną łagodną demencją) wskazują na pozytywny wpływ suplementacji spermidyny na funkcjonowanie poznawcze, zwłaszcza poprawę wydajności pamięci. Jednakże nie wszystkie wyniki badań potwierdzają ten korzystny efekt suplementacji spermidyną na poprawę zdolności poznawczych u osób starszych.

Wspiera autofagię (oczyszczanie komórkowe)

Coraz więcej dowodów eksperymentalnych wskazuje, że suplementacja spermidyną może nasilać autofagię, czyli naturalny wewnątrzkomórkowy proces polegający na trawieniu i recyklingu uszkodzonych lub zbędnych organelli i białek w celu utrzymania homeostazy i przeżycia komórki. Autofagia, czyli samooczyszczanie się i regeneracja komórek organizmu wywoływana jest między innymi przez okresowy post trwający minimum 12 godzin, ograniczenie spożycia kalorii w diecie oraz regularny sen i aktywność fizyczną.

Stymulacja autofagii w komórkach została zidentyfikowana jako główny mechanizm działania spermidyny odpowiedzialny za potencjalne wydłużenie trwania życia, obok działania przeciwzapalnego, antyoksydacyjnego oraz neuroprotekcyjnego i kardioochronnego. Sugeruje się, że dostępne na rynku suplementy diety w kapsułkach zawierające odpowiednie stężenie spermidyny mogą mieć podobne działanie, jak ograniczenie spożycia kalorii w diecie lub okresowy post trwający 12-16 godzin pod względem pobudzania autofagii w komórkach.

Wspiera zdrowie układu sercowo-naczyniowego

W analizie wyników badania NHANES przeprowadzonego w Stanach Zjednoczonych w latach 2003–2014 z udziałem 23 894 osób dorosłych zauważono, że większe spożycie spermidyny w diecie korelowało ze zmniejszonym ryzykiem rozwoju chorób układu sercowo-naczyniowego i śmiertelności z jakiejkolwiek przyczyny. Wykazano, że spermidyna dostarczana wraz z pożywieniem, przede wszystkim warzywami, pełnoziarnistymi produktami zbożowymi, nasionami roślin strączkowych, orzechami i długo dojrzewającymi serami, ma korzystny wpływ na zdrowie serca i naczyń krwionośnych, zwłaszcza u osób z nadciśnieniem tętniczym krwi i zaburzeniami lipidowymi.

Badania na organizmach modelowych pokazały natomiast, że spermidyna może:

• hamować patologiczny przerost mięśnia sercowego,
• zmniejszać rozmiar zawału serca i pomagać w utrzymaniu prawidłowej elastyczności komórek mięśniowych serca (kardiomiocytów),
• obniżać ciśnienie tętnicze krwi,
• wspomagać pracę obu komór serca (w tym funkcję rozkurczową),
• zmniejszać ryzyko wystąpienia niewydolności serca.

Ponadto spermidyna może zwiększać przepływ autofagiczny (proces samooczyszczania się komórek) i wspomagać prawidłowe funkcjonowanie mitochondriów oraz zmniejszać stan zapalny i stres oksydacyjny w kardiomiocytach.

Wspiera układ odpornościowy i przyspiesza regenerację komórek

Badania przedkliniczne sugerują, że spermidyna wykazuje zdolność do wspierania układu odpornościowego i przyspieszania regeneracji komórek, głównie poprzez nasilenie autofagii. Spermidyna wykazuje potencjalne właściwości immunomodulujące i przeciwzapalne, dzięki którym może ograniczać postępujący wraz z wiekiem spadek odporności oraz zmniejszać produkcję cytokin prozapalnych, takich jak IL-6 i IL-1β, wspomagając organizm w walce z przewlekłym stanem zapalnym i chorobami autoimmunologicznymi (np. łuszczycą).

Przeprowadzone badania na myszach dowiodły, że spermidyna może wzmacniać odpowiedź immunologiczną organizmu na szczepionki, zwłaszcza poprzez aktywację limfocytów T. Pozytywny wpływ spermidyny na układ odpornościowy może wynikać również z jej działania wspomagającego metabolizm mitochondriów i funkcje limfocytów T CD8+, które odgrywają kluczową rolę w zwalczaniu komórek nowotworowych oraz przewlekłych infekcji bakteryjnych i wirusowych.

Chroni DNA

Spermidyna może chronić DNA poprzez zwiększenie stabilności genomu, redukcję stresu oksydacyjnego i wspomaganie procesów naprawczych w komórce. Jak podaje fachowa literatura, spermidyna działa jako zmiatacz wolnych rodników tlenowych (przeciwutleniacz), co pomaga zapobiegać pojedynczym pęknięciom nici DNA.

Spermidyna ma pozytywny wpływ na stabilność DNA, autofagię komórek oraz wychwytywanie wolnych rodników, dzięki czemu może chronić DNA przed uszkodzeniami oksydacyjnymi oraz mutacjami. W badaniach przeprowadzonych na drożdżach piwowarskich Saccharomyces cerevisiae wykazano, że spermidyna zmniejszała wskaźnik spontanicznych mutacji DNA oraz zapewniała ochronę komórek przed promieniowaniem ultrafioletowym (UV) i niektórymi rakotwórczymi czynnikami chemicznymi.

Wspiera kondycję skóry i włosów

Spermidyna jest substancją, która może stymulować wzrost włosów oraz przyspieszać proces gojenia się ran skóry. Badania in vitro wskazują również, że spermidyna pobudza produkcję melaniny (brunatnego barwnika skóry), co może zapobiegać lub opóźniać proces siwienia włosów, a także wystąpienia przebarwień skóry.

W randomizowanym, podwójnie zaślepionym badaniu z grupą kontrolną otrzymującą placebo wykazano, że trzymiesięczna suplementacja preparatem na bazie spermidyny przyczyniła się do wydłużenia fazy wzrostu włosa (anagenu) i znaczącego zwiększenia liczby mieszków włosowych otwartych (aktywnych). Pozytywnym skutkiem włączenia suplementu diety zawierającego spermidynę do codziennej rutyny uczestników badania przez okres 3 miesięcy było również znaczące zmniejszenie ilości wypadających włosów.

Suplementacja spermidyną

Najczęściej stosowane dawki w dotychczasowych badaniach klinicznych mieszczą się w przedziale od 1,2 mg do 3,3 mg spermidyny na dobę, szczególnie w przypadku poprawy funkcji poznawczych u osób starszych. Wykazano nawet, że podawanie spermidyny w wyższej dawce wynoszącej 40 mg na dobę (suplement zawierający trichlorowodorek) przez 4 tygodnie było bezpieczne dla zdrowia i dobrze tolerowane przez zdrowych mężczyzn w starszym wieku. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) ustalił jednak bezpieczny górny limit spożycia spermidyny pochodzenia spożywczego (ekstrakt z kiełków pszenicy) na poziomie 6 mg dziennie.

Suplementy diety będące źródłem spermidyny najlepiej stosować w dawce nieprzekraczającej 6 mg dziennie przez co najmniej 3 miesiące lub dłużej, ponieważ potencjalny korzystny wpływ spermidyny na metabolizm komórkowy nie jest natychmiastowy.

Wskazówki suplementacji:

• Suplementy diety ze spermidyną można przyjmować zarówno rano, jak i wieczorem.
• Spermidynę zaleca się spożywać wraz z posiłkiem, aby zminimalizować dyskomfort żołądkowo-jelitowy i potencjalnie poprawić efektywność jej wchłaniania w przewodzie pokarmowym.
• Nie ma potrzeby robienia zaplanowanych przerw w suplementacji spermidyną, ponieważ regularne codzienne jej spożywanie w ramach uzupełnienia dobrze zbilansowanej diety jest zazwyczaj bezpieczne dla zdrowia i dobrze tolerowane przez większość konsumentów.

Zalecana porcja dzienna to zazwyczaj jedna kapsułka produktu, którą należy przyjąć bezpośrednio po zjedzeniu posiłku, popijając dużą ilością wody.

Przeciwwskazane jest stosowanie spermidyny w przypadku nadwrażliwości na którykolwiek ze składników najwyższej jakości preparatu (np. substancję wypełniającą – celulozę mikrokrystaliczną). Nie należy przekraczać zalecanej porcji do spożycia przez producenta w ciągu dnia. Ze względów bezpieczeństwa, suplementy diety o wysokiej zawartości spermidyny trzeba przechowywać w ciemnym i suchym miejscu w temperaturze pokojowej poniżej 25°C, w sposób niedostępny dla małych dzieci.