Probiotyki na jelita – jakie wybrać i jak je stosować?

Bakterie probiotyczne na jelita – czym są?

Bakterie probiotyczne, nazywane probiotykami, to żywe kultury bakterii spełniające szereg wymagań, m.in.:

• pochodzą z naturalnej, ludzkiej mikroflory jelitowej;
• należą do specjalnie wyselekcjonowanych szczepów, które wykazują potwierdzone w badaniach korzyści zdrowotne;
• są bezpieczne dla zdrowia;
• są zdolne przetrwać warunki panujące w układzie pokarmowym (odporność na działanie soku żołądkowego i kwasów żółciowych);
• potrafią przylegać do komórek nabłonka jelit, co pozwala na ich kolonizację;
• korzystnie wpływają na naturalną mikroflorę jelitową.

Ludzki organizm nie jest układem samowystarczalnym, a do jego prawidłowego funkcjonowania niezbędna jest także zdrowa mikroflora jelitowa. To właśnie zamieszkujące nasz układ pokarmowy pożyteczne bakterie odpowiadają za zdolność do produkcji niektórych witamin (witamina K, witaminy grupy B), poprawiają perystaltykę jelit, czy wspomagają trawienie pokarmów i wchłanianie substancji odżywczych.

Jednocześnie, wspierają układ immunologiczny i pomagają zachować równowagę mikrobioty jelitowej – konkurując z drobnoustrojami chorobotwórczymi, ograniczają ich negatywny wpływ na organizm.

Szczepozależność probiotyków

Co to znaczy, że działanie probiotyków jest szczepozależne? Bakterie probiotyczne, w zależności od szczepu w obrębie tego samego gatunku i rodzaju, mogą wpływać na nasz organizm na różne sposoby.

Przykładowo:

• enterotoksyczny szczep Escherichia coli (ETEC) jest jedną z głównych przyczyn biegunek podróżnych,
• podczas gdy szczep E. coli Nissle 1917 wykazuje korzystny wpływ w leczeniu i profilaktyce chorób zapalnych jelit.

Wybierając probiotyk, należy mieć na uwadze nie tylko rodzaj i ilość bakterii, ale również ich konkretne szczepy. Oznaczane są one ciągiem cyfr lub liter, umieszczonym po nazwie gatunkowej. Suplementy diety o wysokiej jakości w składzie powinny mieć podane trzy-członowe nazwy bakterii (np. Saccharomyces bouldarii CNCM I-745).

Probiotyki na jelita - jakie są rodzaje?

Pomimo ogromnej różnorodności występujących w organizmie człowieka bakterii, jedynie nieliczne z nich mogą być wykorzystywane jako probiotyki. Wymaga to od nich nie tylko udowodnionych naukowo korzyści zdrowotnych, ale także dużej odporności na niekorzystne warunki panujące w przewodzie pokarmowym oraz podczas procesu technologicznego ich produkcji.

Najpopularniejsze szczepy bakterii probiotycznych należą do rodzajów Lactobacillus i Bifidobacterium. Ze względu na ich wyjątkowe właściwości – odporność na działanie antybiotyków – w probiotykach na jelita często wykorzystuje się także drożdże z rodzaju Saccharomyces, nie są one jednak żywymi kulturami bakterii, przez co nieco „wymykają się” spod właściwej definicji probiotyku.

Lactobacillus

Zdecydowanie najczęściej wykorzystywanymi bakteriami probiotycznymi są znani jako bakterie kwasu mlekowego przedstawiciele rodzaju Lactobacillus występujący w przewodzie pokarmowym, pochwie i jamie ustnej. Ich rolą w układzie pokarmowym i zdrowiu jelit jest między innymi:

• regulacja poziomu pH,
• wspomaganie trawienia laktozy,
• poprawa wchłaniania substancji odżywczych,
• ograniczanie rozwoju chorobotwórczych bakterii.

Zastosowania różnorodnych szczepów bakterii z rodzaju Lactobacillus obejmują wskazania takie jak eradykacja Helicobacter pylori, leczenie biegunek bakteryjnych, podróżnych i poantybiotykowych, łagodzenie objawów IBS, kolek, wspieranie odporności organizmu. Jednocześnie, bakterie Lactobacillus jako naturalny element mikrobioty pochwy są też stosowane w łagodzeniu dolegliwości dotykających żeńskich dróg rodnych.

Bifidobacterium

Drugą istotną grupą probiotyków na jelita są żywe kultury bakterii z rodzaju Bifidobacterium, dominujące w jelicie grubym oraz stanowiące istotny składnik mikroflory jelitowej noworodków karmionych piersią. Bakterie probiotyczne należące do tej grupy uczestniczą nie tylko w trawieniu laktozy, ale także glukozy przekształcanej w kwas octowy oraz fermentacji błonnika pokarmowego.

Zdolność do produkcji zarówno kwasu mlekowego, jak i kwasu octowego zwiększa skuteczność probiotyków Bifidobacterium w walce z patogenami oraz wspomaganiu odporności organizmu człowieka. Ze względu na ich rolę w mikrobiocie noworodków cieszą się też dużą popularnością w preparatach kierowanych do dzieci – łagodzących objawy kolek, biegunek, alergii oraz leczeniu i profilaktyce zespołu jelita drażliwego.

Saccharomycces – drożdże probiotyczne

Pewien wyjątek na tle licznych szczepów bakterii probiotycznych stanowią drożdże z rodzaju Saccharomyces, których najważniejszym przedstawicielem jest Saccharomyces boulardii. Jako drożdże, wykazują one wysoką odporność na działanie kwasu żołądkowego oraz antybiotyków, jednak w przeciwieństwie do bakterii nie potrafią kolonizować układu pokarmowego – ich działanie utrzymuje się jedynie kilka dni.

Probiotyki na jelita zawierające drożdże Saccharomyces mogą być z powodzeniem stosowane w trakcie antybiotykoterapii bez zachowywania odstępów między lekiem a probiotykiem. Stanowią także dobry probiotyk na jelita w przebiegu biegunek podróżnych, infekcji Clostridum difficile, czy jako ogólne wzmocnienie bariery jelitowej i układu odpornościowego.

Dobry probiotyk na jelita – jaki wybrać?

Szczepozależność sprawia, że suplementy diety zawierające bakterie probiotyczne nie są produktami uniwersalnymi – żeby wybrać najlepszy probiotyk, trzeba wiedzieć, jakiego konkretnie działania się od niego oczekuje. Podczas gdy jedne bakterie pomagają w przypadku biegunki, inne będą wykazywać wyższą skuteczność w leczeniu chorób zapalnych jelit, a jeszcze inne wspierać odporność organizmu.

Stosowanie probiotyków powinno być dobrze przemyślane i dobrane pod konkretny problem zdrowotny. W wyborze najlepszego probiotyku może Ci pomóc nasza tabela.

Stosowanie probiotyków na jelita – kilka wskazówek

Wybranie dobrego probiotyku na jelita to nie wszystko – aby w pełni wykorzystać jego prozdrowotne właściwości, warto także pamiętać o kilku podstawowych zasadach stosowania probiotyków:

• preparaty zawierające probiotyki najlepiej przyjmować po posiłku – stosowanie na pusty żołądek, kiedy występuje w nim wyższe stężenie kwasu żołądkowego, może obniżyć ich skuteczność;
• jeśli nie występują zalecenia do przyjmowania probiotyku o wyznaczonej porze/godzinie, dobrym pomysłem jest robienie tego przed zaśnięciem – nocne spowolnienie pracy organizmu i perystaltyki jelit tworzy żywym kulturom bakterii lepsze warunki do namnażania się;
• aby zwiększyć przeżywalność bakterii probiotycznych nie należy łączyć ich z gorącymi napojami i potrawami, alkoholem, sokami o niskim pH (np. soki cytrusowe), ich skuteczność mogą także obniżać niektóre suplementy diety m.in. te bazujące na ekstraktach roślinnych o silnych właściwościach przeciwdrobnoustrojowych;
• leki osłonowe podczas przyjmowania antybiotyków należy stosować z zachowaniem 2-3 godzinnego odstępu – czas ten pozwala na odbudowę flory bakteryjnej bez ryzyka zniwelowania pożytecznych bakterii przez antybiotyk.

Jak długo stosować probiotyk na jelita?

Długość suplementacji probiotyków na jelita zależy przede wszystkim od tego, w jakim celu jest on przyjmowany. Podczas gdy w wielu schorzeniach wystarczy krótka, 2-3 tygodniowa kuracja, w przewlekłych chorobach przewodu pokarmowego może sięgać nawet 2-3 miesięcy.

• Przyjmowanie probiotyków jako leków osłonowych w antybiotykoterapii należy rozpocząć od pierwszego dnia leczenia i kontynuować przez 7-14 dni po jego zakończeniu.
• W przypadku biegunki podróżnych warto sięgnąć po żywe kultury bakterii już 5-7 dni przed podróżą i kontynuować przez cały wyjazd oraz dodatkowe 3-5 dni po powrocie do domu.
• Skuteczność stosowania probiotyków w zespole jelita drażliwego (IBS) zaleca się przyjmowanie żywych kultur bakterii przez 8-12 tygodni, po których należy zrobić przerwę.
• Po ostrych infekcjach jelitowych, grypie żołądkowej, biegunkach warto wspomóc odbudowę mikroflory jelitowej, przyjmując probiotyki przez co najmniej 2-3 tygodnie.

Chociaż probiotyki na jelita należą do preparatów bardzo dobrze przebadanych i bezpiecznych, nie zaleca się ich przyjmowania na własną rękę przez okres dłuższy niż 3 miesiące. Po tym czasie należy wprowadzić 2-4 tygodniową przerwę, po której można wznowić suplementację.

W leczeniu różnych schorzeń, w szczególności chorób przewlekłych przewodu pokarmowego, należy zawsze ściśle trzymać się wytycznych lekarza prowadzącego oraz zaleconych przez niego protokołów dawkowania.

Naturalne probiotyki na jelita

Obok suplementów diety ze specjalnie wyselekcjonowanymi szczepami bakterii, warto uzupełnić swoją codzienną dietę także w naturalne probiotyki obecne w produktach spożywczych. Jakie składniki zbilansowanej diety wspomagają mikroflorę jelitową?

Probiotyki – skutki uboczne

Mimo że działanie probiotyków jest korzystne dla mikrobioty jelitowej, u niektórych osób mogą powodować skutki uboczne. Zazwyczaj mają charakter łagodny i ustępują po odstawieniu preparatu.

Najczęstsze skutki uboczne to:

• wzdęcia,
• gazy,
• bóle brzucha,
• zmiana w rytmie wypróżnień.

Przed zastosowaniem probiotyku, warto poznać przeciwwskazania do stosowania, aby uniknąć powyższych dolegliwości.