Ekspertka wyjaśnia na co pomaga soplówka jeżowata i jakie ma działanie na organizm

Soplówka jeżowata hericium erinaceus – co to za grzyb?

Soplówka jeżowata (łac. Hericium erinaceus), znana również jako Lion’s Mane, to niezwykły grzyb o charakterystycznym, włochatym wyglądzie przypominającym lwią grzywę. Występuje naturalnie w Azji, Europie i Ameryce Północnej, gdzie porasta pnie drzew liściastych. Od wieków wykorzystywana jest w Tradycyjnej Medycynie Chińskiej jako środek wspierający zdrowie układu pokarmowego oraz funkcje poznawcze.

W ostatnich latach adaptogen ten zyskał ogromne zainteresowanie naukowców ze względu na swój potencjał neuroprotekcyjny i pozytywny wpływ na funkcje poznawcze. Coraz więcej badań naukowych sugeruje, że może wpływać na pracę mózgu, wspierać regenerację neuronów oraz poprawiać pamięć i koncentrację. Jednak potrzebne są dalsze badania pod kątem potencjalnego wykorzystania go w leczeniu chorób neurodegeneracyjnych, zmniejszenia objawów depresji, czy też jako wsparcie naturalnej odporności organizmu.

Składniki odżywcze [Tabela]

Tabela wskazuje zawartość składników odżywczych i mikroskładników w porcji 100 g surowego jadalnego grzyba Lion’s Mane.

Soplówka jeżowata zawiera także herniceony i polisacharydy, związki fenolowe, peptydy i białka bioaktywne, sterole, polifenole. W warunkach domowych ten grzyb jadalny jest cennym dodatkiem do wielu potraw i ma szerokie zastosowanie w kuchni. W krajach azjatyckich stanowi bazę do wielu dań, ze względu na interesujące walory smakowe i stanowi podstawowy produkt spożywczy do nalewek, aromatycznych sosów czy nadzienia.

Soplówka jeżowata - właściwości i działanie

Sekret działania soplówki jeżowatej tkwi w jej unikalnym składzie bioaktywnym. To właśnie zawarte w niej związki odpowiadają za obserwowane efekty biologiczne.

Najważniejsze składniki aktywne soplówki jeżowatej to:

• hericenony,
• erinacyny,
• polisacharydy (β-glukany),
• fenole i związki przeciwutleniające,
• sterole i diterpeny.

Szczególnie interesujące są hericenony i erinacyny ponieważ wykazują zdolność do stymulowania produkcji NGF. Z kolei zawartość polisacharydów wpływa modulująco na układ odpornościowy i działa przeciwzapalnie. Działanie tych substancji aktywnych można porównać do odżywek roślinnych, które wspierają kondycję i regenerację, chroniąc jednocześnie przed chwastami, do których można porównać stany zapalne i wolne rodniki powodujące stres oksydacyjny. Dzięki temu środowisko w mózgu staje się bardziej sprzyjające dla koncentracji, pamięci i ogólnej sprawności umysłowej.

Jak widać zatem, wprowadzenie soplówki jeżowatej do codziennej diety może przynieść wiele korzyści prozdrowotnych, a składniki aktywne adaptogenu działają jak środek wzmacniający organizm na wielu poziomach.

Badania naukowe nad soplówką jeżowatą

Największe zainteresowanie badaczy budzi wpływ soplówki jeżowatej na układ nerwowy, w szczególności jej zdolność do stymulowania czynnika wzrostu nerwów (ang. nerve growth factor, NGF). Białko to zaangażowane jest w procesy rozwoju, regeneracji i przeżycia neuronów, a zaburzenie tych procesów leży u podłoża wielu schorzeń neurodegeneracyjnych. Wiele badań przeprowadzono na modelach komórkowych in vitro oraz zwierzęcych in vivo, gdzie obserwowano korzystny wpływ soplówki jeżowatej na układ nerwowy, a zwłaszcza poprawę funkcji poznawczych i ochronę komórek nerwowych.

Jednym z najczęściej cytowanych badań klinicznych jest randomizowana, podwójnie ślepa próba przeprowadzona w Japonii (Mori i in., 2009) na 30 osobach w wieku 50–80 lat z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi. Uczestnicy przyjmowali 1000 mg sproszkowanej soplówki (4 x 250 mg), trzy razy dziennie przez 16 tygodni. Efekt? Już po 8, 12 i 16 tygodniach odnotowano istotną poprawę wyników testów poznawczych w porównaniu do placebo. Co ważne, po odstawieniu suplementu wyniki zaczęły się pogarszać, co sugeruje, że działanie wymaga regularnego spożywania adaptogenu.

Li i in. (2020) przeprowadzili badania u osób z wczesną chorobą Alzheimera. Uczestnicy przyjmowali 3 kapsułki dziennie po 350 mg przez 49 tygodni. W grupie suplementowanej zaobserwowano poprawę wyników w testach funkcji poznawczych, lepszą samodzielność w codziennym funkcjonowaniu oraz wolniejszy progres pogarszania się funkcji poznawczych w porównaniu do placebo.

Jednakże większa część dowodów naukowych dotyczących działania soplówki jeżowatej pochodzi z badań na zwierzętach. Przykładowo:

• u myszy z indukowanymi zmianami przypominającymi chorobę Alzheimera suplementacja soplówki przez ok. 3 tygodnie poprawiała zdolności uczenia się i pamięci;
• w innych modelach zwierzęcych wykazano, że erinacyny obecne w tym grzybie mogą zmniejszać stres oksydacyjny i chronić neurony w przebiegu chorób neurodegeneracyjnych (np. Parkinsona czy udaru).

Nie można też pominąć badań in vitro (na hodowlach komórkach). To właśnie one pokazują mechanizm działania ekstraktu z lwiej grzywy obejmujący:

• stymulację produkcji NGF;
• ochronę komórki nerwowe przed uszkodzeniami;
• ograniczanie stan zapalny komórek nerwowych.

Jak widać zatem, badania z udziałem ludzi są nadal ograniczone, ale pierwsze wyniki są obiecujące. Warto także podkreślić, że większość danych pochodzi z badań przedklinicznych, dlatego soplówki jeżowatej nie należy traktować jako leku, a raczej jako wsparcie zdrowia organizmu.

Na co pomaga soplówka jeżowata?

Choć intensywne badania nad właściwościami soplówki jeżowatej nadal trwają, to obecne dane sugerują kilka głównych obszarów działania:

• wspomaga funkcje poznawcze: poprawia koncentrację i zdolność uczenia się poprzez wpływ na neurogenezę i plastyczność mózgu;
• stanowi wsparcie układu nerwowego: składniki czynne działają neuroprotekcyjnie, co oznacza, że chronią neurony przed uszkodzeniem i wspierają ich regenerację;
• może redukować objawy stresu i wspierać leczenie depresji: badania wykazały, że związki bioaktywne mają potencjalny wpływ na nastrój i redukcję lęku;
• wspiera układ odpornościowy: polisacharydy aktywują komórki odpornościowe, przez co wykazują działanie immunomodulujące;
• działa przeciwzapalnie i antyoksydacyjnie: pomaga neutralizować wolne rodniki i ograniczać stan zapalny.

Co ważne, suplement diety z soplówką jeżowatą w składzie jest na ogół bardzo dobrze tolerowany przez organizm, jednak u części osób może wywołać niewielkie dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, w tym biegunki i bóle brzucha. Znacznie rzadziej pojawiają się wysypki skórne, co najczęściej wynika z reakcji alergicznych.

Jak stosować soplówkę jeżowatą aby odczuć efekty działania?

Soplówkę jeżowatą stosuje się w dawce dziennej 1000–3000 mg dziennie, zazwyczaj podzielone na 2-3 porcje w ciągu dnia, przez 8-12 tygodni. Warto zwrócić uwagę, że nie chodzi tu o przypadkowe przyjmowanie suplementu od czasu do czasu, lecz o systematyczne stosowanie przez dłuższy okres. W praktyce oznacza to minimum 4–8 tygodni, ponieważ właśnie po takim czasie zaczynają pojawiać się pierwsze zauważalne efekty, szczególnie poprawę nastroju i koncentracji. Co istotne, część badań wskazuje, że po odstawieniu suplementu uzyskane korzyści mogą stopniowo zanikać, co sugeruje potrzebę ciągłości suplementacji.

Nie mniejsze znaczenie ma również forma preparatu (w postaci kapsułek/kropli/proszku) i sposób jego przyjmowania. Najlepsze efekty przypisuje się standaryzowanym ekstraktom, które zawierają określoną ilość związków aktywnych, takich jak erinacyny czy polisacharydy. Preparaty o wyższej jakości, szczególnie te pozyskiwane z owocników lub odpowiednio hodowanej grzybni, są bardziej przewidywalne pod względem działania niż zwykły sproszkowany grzyb.

Soplówkę można przyjmować zarówno rano, jak i w ciągu dnia, ponieważ nie działa ona pobudzająco jak kofeina. Często zaleca się przyjmowanie jej w trakcie posiłku, zwłaszcza zawierającego niewielką ilość tłuszczu, co może sprzyjać lepszemu wchłanianiu niektórych składników bioaktywnych.

Przed rozpoczęciem suplementacji dobrze jest skonsultować się z lekarzem, zwłaszcza przy współwystępowaniu chorób przewlekłych.

Soplówka jeżowata – przeciwwskazania

Przeciwwskazania do stosowania soplówki jeżowatej to:

• alergia na grzyby,
• ciąża,
• laktacja,
• choroby autoimmunologiczne,
• stosowanie niektórych leków,
• planowane zabiegi operacyjne,
• stan po przeszczepach organów.