Suplementacja maślanu sodu w SIBO – czy pomaga?

Czym jest SIBO?

SIBO (ang. Small Intestinal Bacterial Overgrowth) to patologiczny przerost bakterii w jelicie cienkim. W warunkach fizjologicznych odcinek ten jest stosunkowo słabo zasiedlony przez drobnoustroje. Na skutek różnych zmian i zaburzeń (np. nieprawidłowej motoryki czy obniżonej kwasowości żołądka), dochodzi do ich nadmiernego namnażania. Szacuje się, że problem ten może dotyczyć od 3 do nawet 20% populacji, przy czym odsetek ten jest znacznie wyższy u pacjentów z zespołem jelita drażliwego (IBS) oraz u osób starszych.

Objawy SIBO są niespecyficzne, dlatego nie wystarczają do postawienia diagnozy. Obecnie za najważniejsze badanie uznaje się wodorowe testy oddechowe. Polegają one na pomiarze gazów wydychanych przez pacjenta po spożyciu roztworu laktulozy lub glukozy. Przedwczesny skok stężenia wodoru lub metanu w wydychanym powietrzu świadczy o tym, że bakterie obecne w jelicie cienkim zaczęły fermentować podaną laktulozę lub glukozę, zanim zdążyły one dotrzeć do jelita grubego. Należy jednak pamiętać, że wodorowe testy oddechowe mają swoje ograniczenia (stosunkowo wysokie ryzyko wyników fałszywie dodatnich lub ujemnych) – dlatego konieczne jest rozpatrywanie ich w odniesieniu do objawów zgłaszanych przez pacjenta.

W leczeniu SIBO standardem jest stosowanie leków przeciwbakteryjnych działających miejscowo (np. ryfaksyminy), które mają za zadanie eliminację nadmiaru bakterii. Proces leczenia często uzupełnia odpowiednia dieta, mająca na celu ograniczenie fermentacji w przewodzie pokarmowym i wspieranie prawidłowego trawienia.

Objawy SIBO

Dolegliwości związane z SIBO są niespecyficzne – ich występowanie, a także nasilenie może różnić się pomiędzy pacjentami.

Do najczęściej zgłaszanych objawów SIBO zalicza się:

• silne wzdęcia i uczucie pełności, nasilające się po posiłkach,
• przewlekłe bóle brzucha i dyskomfort w nadbrzuszu,
• zaburzenia rytmu wypróżnień (zarówno postać z dominującą biegunką, jak i zaparciami),
• nadmierne oddawanie gazów,
• uczucie „przelewania” w jelitach,
• w zaawansowanych przypadkach: niedobory witamin (np. B12) czy żelaza wynikające z upośledzenia wchłaniania.

U części pacjentów obserwuje się także zmiany skórne: zaostrzenie trądziku (w tym trądziku różowatego), suchość skóry czy nawracające egzemy, co wiąże się z toczącym się w organizmie stanem zapalnym oraz zaburzeniami we wchłanianiu witamin i składników odżywczych.

Czym jest maślan sodu?

Maślan sodu jest solą sodową kwasu masłowego, czyli jednego z kluczowych krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA, ang. Short-Chain Fatty Acids). Obok niego w procesie beztlenowej fermentacji błonnika pokarmowego powstają również octan i propionian. W naturalnych warunkach proces ten zachodzi głównie w okrężnicy (jelicie grubym), gdzie „dobre” bakterie przetwarzają dostarczone z dietą prebiotyki. Na produkcję maślanu sodu wpływa dieta, a zwłaszcza spożycie błonnika.

Kwas masłowy odgrywa istotną rolę jako główne źródło energii dla kolonocytów, czyli komórek nabłonka jelitowego, odpowiadając za ich odżywienie i regenerację. W organizmie maślan jest również niezbędny do utrzymania integralności bariery jelitowej. Obecność maślanu sodu w jelitach zależy od składu mikroflory jelitowej, która wytwarza go z błonnika.

W przebiegu SIBO (przerostu bakterii w jelicie cienkim) równowaga mikrobiologiczna zostaje zachwiana, co określamy mianem dysbiozy. W takiej sytuacji produkcja SCFA ulega zaburzeniu, ponieważ patogeny mogą wypierać prozdrowotne bakterie odpowiedzialne za fermentację błonnika. Dodatkowo drażniące produkty przemiany materii „nadmiarowych” bakterii sprawiają, że nabłonek jelita cienkiego staje się narażony na podrażnienia oraz rozwój stanu zapalnego.

Ze względu na swoje wszechstronne działanie, zastosowanie maślanu sodu jest obecnie szeroko oceniane w postępowaniu nie tylko przy SIBO, ale także w innych chorobach przewodu pokarmowego, takich jak zespół jelita drażliwego (IBS) czy nieswoiste choroby zapalne jelit.

Jak maślan sodu wspiera leczenie SIBO?

Współczesne badania wskazują, że zastosowanie maślanu sodu wykracza poza zwykłe odżywianie komórek. Jego właściwości biologiczne sprawiają, że jest on wykorzystywany jako wsparcie w przywracaniu równowagi w całym przewodzie pokarmowym.

Regeneruje barierę jelitową i odżywia kolonocyty

Kwas masłowy aktywuje produkcję białek okluzyjnych (np. okludyny), które uszczelniają połączenia między komórkami nabłonka. W SIBO toksyny bakteryjne mogą rozszczelniać tę barierę, prowadząc do tzw. zespołu nieszczelnego jelita.
Maślan dostarcza także energii niezbędnej do szybkiej regeneracji tkanek (pokrywa 70–80% zapotrzebowania energetycznego kolonocytów), co poprawia efektywność wchłaniania składników odżywczych i chroni przed przenikaniem szkodliwych cząsteczek do krwi.

Redukuje stan zapalny

Maślan sodu ma istotny wpływ na obniżenie poziomu markerów prozapalnych:

• NF-κB, który po aktywacji przez toksyny bakteryjne indukuje produkcję cytokin zapalnych,
• TNF-α oraz IL-6,
• CRP.

Jednocześnie maślan stymuluje wytwarzanie interleukiny 10, która ma silne działanie przeciwzapalne i pomaga w przywróceniu równowagi immunologicznej.

Obniżenie stanu zapalnego łagodzi ból dzięki obniżeniu nadwrażliwości na rozciąganie odbytnicy i okrężnicy. Przeprowadzone badania wykazały, że pacjenci przyjmujący maślan zgłaszali rzadsze występowanie epizodów bólu w porównaniu z grupą placebo.

Poprawia motorykę jelit

Jedną z przyczyn powstawania SIBO są zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego. Badania sugerują, że maślan sodu może stymulować receptory w ścianach jelit, wpływając na poprawę perystaltyki. Dzięki temu wspiera zapobieganie zastojom treści pokarmowej, które mogą przyczyniać się do ponownego wzrostu bakterii w jelicie cienkim.

Zmniejsza objawy SIBO

Warto zaznaczyć, że większość badań nad maślanem prowadzono z udziałem pacjentów z IBS, jednak jego objawy (takie jak wzdęcia czy bóle) w dużym stopniu pokrywają się z obrazem SIBO. W badaniu na grupie 2990 osób z IBS wykazano statystycznie istotną poprawę w zakresie:

• nasilenia bólu brzucha,
• redukcji wzdęć, biegunki oraz zaparć,
• zmniejszenia parcia naglącego na stolec, nudności i wymiotów.

Aż 93,90% uczestników badania zadeklarowało chęć kontynuacji kuracji, a 88,9% poleciłoby stosowanie maślanu sodu innym pacjentom zmagającym się z IBS.

Wspiera po antybiotykoterapii

Leczeniu antybiotykami zawsze towarzyszy ryzyko dysbiozy, ponieważ leki te działają nieselektywnie, eliminując również pożyteczne szczepy odpowiedzialne za produkcję kwasu masłowego. Badania sugerują, że do poantybiotykowej biegunki może przyczyniać się niedobór maślanu – gdy brakuje tego „paliwa”, jelita tracą zdolność do efektywnego wchłaniania wody i elektrolitów, co prowadzi do rozrzedzenia stolca. Maślan sodu pozwala „ominąć” ten problem, dostarczając gotową energię do regeneracji nabłonka i przywracając prawidłowe wchłanianie płynów.

Jak stosować maślan sodu przy SIBO?

• Dawkowanie: Zazwyczaj stosuje się od 150 mg do 300 mg dwa razy dziennie, choć lekarz może zalecić dawki do 1200 mg.
• Czas stosowania: Najczęściej rekomenduje się długotrwałe stosowanie maślanu sodu, od 8 do 26 tygodni.
• Kiedy efekty? Efekty, w postaci zmniejszenia bólu brzucha, poprawy konsystencji stolca czy złagodzenia stanu zapalnego, widoczne są po kilku tygodniach regularnej suplementacji.
• Pora dnia: Zaleca się, aby maślan brać dwa razy dziennie, rano i wieczorem. Dlaczego? Maślan działa miejscowo – jest szybko wchłaniany i metabolizowany przez komórki nabłonka.
• Z czym nie łączyć? Należy zachować odstęp czasowy pomiędzy przyjęciem maślanu a substancji, które mogą wpływać na perystaltykę i jego wchłanianie. Do związków tych zalicza się: niektóre niesteroidowe leki przeciwzapalne, kofeinę, alkohol, posiłki wysokotłuszczowe oraz niektóre polifenole.
• Z czym łączyć? Korzystne jest łączenie z fermentującym błonnikiem (inuliną, skrobią oporną) oraz probiotykami oraz synbiotykami.
• Jaki suplement wybrać? Należy wybierać preparat maślanu sodu mikrokapsułkowany, co gwarantuje jego uwalnianie dopiero w jelicie. Równie istotne jest, aby wybierać suplementy o przebadanym składzie.

Suplementy diety z maślanem sodu w Aura Herbals

W Aura Herbals znajdują się dwa preparaty do wyboru:

1. Maślan sodu mikrokapsułkowany 600 mg, kapsułki 90 szt.
2. Maślan sodu FORTE 1200 mg, mikrokapsułkowany, kapsułki 60 szt.

Oba suplementy diety zawierają maślan sodu standaryzowany na 80% kwasu masłowego w mikropeletkach. Mikrokapsułkowanie oznacza, że składnik aktywny jest zamknięty w specjalnej powłoce, która chroni go przed czynnikami zewnętrznymi.