Kiedy probiotyki szkodzą? Odpowiedź Cię zaskoczy!

Czy probiotyki mogą zaszkodzić?

Tak, przyjmowanie probiotyków nie zawsze jest bezpieczne i korzystne dla naszego zdrowia. Probiotyki to żywe bakterie, które prawidłowo stosowane pomagają zachować równowagę mikroflory jelitowej. Jednak przedawkowanie probiotyków lub nieodpowiedni dobór szczepów bakterii może powodować skutki uboczne, a w skrajnych przypadkach nasilać ryzyko rozwoju zakażenia.

U niektórych osób probiotyki są również przeciwwskazane ze względu na ryzyko nasilenia przebiegu i objawów współistniejących chorób. Dotyczy to między innymi osób z osłabionym układem odpornościowym lub alergiami. Sięgając po probiotyczne suplementy diety, należy zwracać uwagę na ich skład, jakość i wskazania do stosowania – probiotyki są szczepozależne.

Przeciwwskazania do stosowania probiotyków

Pomimo licznych dowodów na korzystny wpływ probiotyków na profilaktykę i leczenie wielu chorób, w niektórych przypadkach mogą one negatywnie wpływać na organizm lub przebieg choroby.

Kiedy probiotyki szkodzą i kto powinien ich unikać?

• Zaburzenia odporności: U osób z zaburzeniami odporności w rzadkich przypadkach może dojść do rozwoju zakażenia żywymi drobnoustrojami probiotycznymi, które przez spadek szczelności nabłonka śluzówki jelita mogą przedostawać się z przewodu pokarmowego do krwiobiegu (fungemia lub bakteriemia).
• Przeszczepy narządów i choroby nowotworowe: Osoby przyjmujące leki immunosupresyjne po przeszczepie narządów lub będące w trakcie leczenia onkologicznego (chemioterapii, radioterapii) są narażone na rozwój bakteriemii w następstwie osłabienia układu odpornościowego.
• Nietolerancje pokarmowe i alergie: Chociaż probiotyki mogą stanowić skuteczne wsparcie w leczeniu objawów uczulenia, istnieją także sytuacje, kiedy to one są odpowiedzialne za alergię. Dotyczy to m.in. produktów fermentowanych oraz preparatów probiotycznych zawierających w składzie białka mleka, soję lub gluten.
• Problemy układu pokarmowego: Niektóre szczepy bakterii mogą nasilać objawy zespołu jelita drażliwego, choroby Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejącego zapalenia jelita grubego oraz pogłębiać problem SIBO – zespołu przerostu bakteryjnego jelita cienkiego. W przebiegu tych chorób dobór kluczowe znaczenie odgrywa dobór odpowiedniego szczepu probiotycznego.
• Ostre zapalenie trzustki: Bakterie probiotyczne u pacjentów z OZT pobudzają rozpad koniugatów tauryny i glicyny z kwasami żółciowymi wpływając na wytwarzanie cholecystokininy odpowiedzialnej za nasilanie objawów choroby, a w niektórych przypadkach zwiększone ryzyko zgonu.
• Choroby autoimmunologiczne: Podobnie jak w przypadku chorób układu pokarmowego, dobroczynne bakterie mogą nie tylko wspierać leczenie, ale także nasilać ich objawy w zależności od tego, jaki szczep zostanie zastosowany. Suplementy probiotyczne u osób z chorobami autoimmunologicznymi powinny być stosowane pod nadzorem lekarza.

Bezpieczne przyjmowanie probiotyków

Przeprowadzona w 2015 roku metaanaliza 74 badań klinicznych nad probiotykami i synbiotykami z udziałem dzieci w wieku 0-18 lat wykazała, że podawanie preparatów probiotycznych wysokiej jakości jest bezpieczne.

Należy jednak brać pod uwagę:

• Dobór odpowiednich szczepów bakterii – dopasowanie drobnoustrojów probiotycznych do swoich potrzeb, upewnienie się, że są one skuteczne w danej jednostce chorobowej i nie nasilają jej objawów.
• Dawkowanie – przyjmowanie probiotyków w zbyt dużych dawkach może nasilać występowanie działań niepożądanych, a nawet prowadzić do przerostu flory bakteryjnej w jelitach.
• Czas kuracji – stosowanie probiotyków przez okres dłuższy niż 4-6 tygodni powinno być konsultowane z lekarzem.
• Stan zdrowia – w przypadkach ciężkiego osłabienia organizmu lub przebiegu niektórych chorób probiotyki szkodzą, zamiast pomagać.
• Interakcje z lekami i pokarmem – probiotyki mogą wpływać na wchłanianie niektórych składników odżywczych poprzez obniżanie pH w przewodzie pokarmowym (m.in. poprawiając dostępność żelaza, co przy nadmiernej suplementacji może sprzyjać jego przedawkowaniu) oraz wchodzić w interakcje z lekami (przy równoczesnym stosowaniu antybiotyki mogą likwidować szczepy probiotyczne; bakterie produkujące witaminę K mogą zaburzać działanie leków przeciwzakrzepowych).
• Prawidłowe przechowywanie – probiotyki to żywe mikroorganizmy, niektóre preparaty w celu zachowania skuteczności muszą być przechowywane w lodówce.

Bakterie probiotyczne – czym są?

Zgodnie z aktualną definicją zatwierdzoną przez FAO (Food and Agricultural Organization) i WHO (World Health Organization) probiotyki to żywe mikroorganizmy, które podawane w odpowiedniej ilości wywierają korzystny wpływ na zdrowie gospodarza. W większości są to dobre bakterie znajdujące się w naszym przewodzie pokarmowym, w szczególności w jelitach. Mikroorganizmy probiotyczne na co dzień wspierają prawidłowe funkcjonowanie układu pokarmowego a pośrednio także całego organizmu człowieka – od układu odpornościowego, po zdrowie psychiczne.

Profilaktyczne stosowanie probiotyków pomaga łagodzić negatywne skutki antybiotykoterapii oraz może zapobiegać biegunkom podróżnych i ograniczać ryzyko infekcji bakteryjnych. Szczepy probiotyczne mogą też być wykorzystywane leczniczo w niektórych dolegliwościach układu pokarmowego, alergiach, zakażeniach dróg oddechowych czy moczowo-płciowych. Żywe kultury bakterii nie tylko pomagają zachować odpowiednią równowagę flory bakteryjnej, utrudniając działanie szkodliwym patogenom, ale uczestniczą też w niektórych procesach metabolicznych, w tym m.in. w produkcji witamin w organizmie człowieka.

Naturalne probiotyki

Drobnoustroje probiotyczne występują nie tylko w naszym przewodzie pokarmowym i suplementach diety, ale są także naturalnym składnikiem niektórych pokarmów. Żywe kultury bakterii uczestniczą w procesach fermentacji, dzięki czemu pozyskać można je z produktów spożywczych takich jak:

• fermentowane produkty mleczne (np. kefiry, jogurty naturalne),
• fermentowane produkty sojowe (np. tempeh, miso),
• kiszonki (np. kiszona kapusta, kiszone ogórki).

W przeciwieństwie do leków i suplementów diety z probiotykami naturalne probiotyki charakteryzują się jednak niższą skutecznością, ponieważ nie zawierają ściśle określonych szczepów i pozwalają na dostarczenie organizmowi mniejszych dawek żywych drobnoustrojów. Spożywanie ich w trakcie kuracji probiotykami nie powinno stanowić zagrożenia dla zdrowia, należy jednak zachować czujność na wypadek pojawienia się objawów mogących wskazywać na SIBO.